Türkiye’nin diri fay haritası 13 yıl sonra yeniden güncellendi. Haritaya eklenen 215 fay, yer altındaki hareketliliğin düşündüğümüzden çok daha geniş bir alana yayıldığını ortaya koyuyor. Uzmanlar bazı bölgeler için kritik uyarılar yaparken, özellikle bir fay hattı için “beni en çok o korkutuyor” ifadeleri dikkat çekti. Peki haritada görünenden daha fazlası mı var ve risk aslında hangi bölgelerde yoğunlaşıyor? Mercek altına aldık.
Türkiye, bulunduğu jeolojik konum nedeniyle dünyanın en aktif deprem kuşaklarından biri üzerinde yer alıyor. Kuzey Anadolu Fay Zonu, Doğu Anadolu Fay Zonu ve Batı Anadolu’daki genişleme sistemi, ülkenin birçok bölgesini deprem riskiyle karşı karşıya bırakıyor. Son yıllarda yaşanan yıkıcı depremler, diri fayların güncel olarak izlenmesi ve deprem tehlikesinin doğru şekilde değerlendirilmesinin önemini bir kez daha ortaya koydu.
Bu kapsamda, Maden Tetkik ve Arama (MTA) tarafından hazırlanan Türkiye Diri Fay Haritası da güncellendi. Ayrıntılı saha çalışmaları ve akademik araştırmalar sonucunda 13 yıl sonra yenilenen haritada, 2013 yılında 485 olarak belirlenen diri fay sayısı 700’e yükseldi ve böylece yeni haritaya 215 diri fay eklenmiş oldu.
Peki bu faylar daha çok nerelerde kümelenmiş durumda? Uzman isimlerle mercek altına aldık.
ARTIK DEPREM TEHLİKESİNİN BİLİNDİĞİNDEN DAHA YÜKSEK OLDUĞUNU SÖYLEYEBİLİR MİYİZ?
Prof. Dr. Süleyman Pampal, Türkiye’nin deprem tehlikesine ilişkin değerlendirmelerinde ülkenin neredeyse tamamının risk altında olduğunu belirterek, aktif fay sayısının bilinenden daha da fazla olabileceğini ve jeolojik çalışmaların sürdüğünü söyledi. Prof. Dr. Pampal, Türkiye’deki fay hatlarının henüz tam olarak haritalanmadığını vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
“Türkiye’nin neredeyse tamamı artık deprem tehlikesi içinde ve bunu da yıllardır söylüyoruz. Bilindiğinden daha çok aktif fay var, ayrıca bilmediğimiz daha pek çok fay var. Yani tespit edemediğimiz örtülü olan, gizli olan faylar da mevcut. Türkiye’nin jeoloji haritaları daha tam anlamıyla tamamlanmış değil. Tektonik harita üzerinden çalışmalar hâlâ devam ediyor. MTA’ya ve oradaki arkadaşlarıma da çok teşekkür ederim, bu konuda fazlasıyla çalışıyorlar. Çok ama çok önemli bir kurumdur. Ayrıca bu çalışmalar sadece MTA tarafında da yapılmıyor, üniversiteler, akademik çevreler, her birimiz sahadayız; ben de şu anda arazideyim, Savrun Fayı’nı çalışıyorum ve son aşamaya gelmiş durumdayım. Bu fayla ilgili önemli bilgiler yayımlayacağım.”
‘KISA ZAMANDA DİRİ FAY HARİTASINDAKİ RAKAM 1000’İ GEÇEBİLİR’
Prof. Dr. Süleyman Pampal, yürütülen çalışmaların artarak devam ettiğini ve diri fay sayısının zaman içinde yükselebileceğini de belirterek şöyle devam etti: “Bu türden çalışmalar üst üste gelerek diri fay haritası 700’lü rakamlara ulaştı. Ancak bir 10 sene sonra bu sayı 1000’i geçebilir ve bu hiç sürpriz olmaz.”
Türkiye’nin ana tektonik yapısına da dikkat çeken uzman isim, ülkeyi boydan boya kesen büyük fay sistemlerinin bilindiğini ancak bunların çevresinde çok sayıda küçük ve henüz haritalanmamış fay bulunduğunu ifade etti:
“Kuzey Anadolu Fay Zonu doğu-batı yönünde, Doğu Anadolu Fay Zonu güneyden kuzeye doğru, Orta Anadolu Fayı Zonu kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda, Ege graben sistemini oluşturan faylar ise doğu-batı doğrultusunda Türkiye’yi neredeyse baştan sona katediyor. Bu ana fayları biliyorsak, bu fayların çevresinde çok sayıda tali fay olduğunu da tahmin edersiniz. Ama bunların bir kısmı henüz haritalanmadı. O bakımdan sayı artıyor.”
HARİTAYA EKLENEN 215 FAY DAHA ÇOK HANGİ BÖLGELERDE KÜMELENDİ?
Bu soruma Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi (EBYÜ) Deprem Teknolojileri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Şevket Özden, “Yeni tespit edilen diri faylar, mevcut Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu Fay Zonu’nun etrafındaki kümelenmeler. Dolayısıyla endişemizi artıracak bir durum yok ortada. Mevcut ana hatların etrafındaki faylar zaten tespit edilmiş durumda. Zaten bizim deprem yönetmeliğimize baktığımız zaman bu bölgeler sismik olarak aktif bölgeler olarak tanımlanmış durumda” cevabını verdi.
‘YENİ KEŞFEDİLEN FAYLAR MÜHENDİSLİK HESAPLARINI ETKİLEYECEK’
Sismik tehlike haritalarının hazırlanma sürecinde yerel zemin etütlerinin ve diri fay verilerinin kritik rol oynadığını belirterek, yeni keşfedilen fayların mühendislik hesaplarını doğrudan etkileyeceğini söyleyen Prof. Dr. Şevket Özden, sahaya özel deprem tehlikesi analizlerinin nasıl yapıldığını ise şu sözlerle anlattı:
“Sismik tehlike haritaları hazırlanırken mesela Adana’nın bir ilçesinde fabrika ya da bir bina yapacaksınız diyelim. O fabrika ya da bina zemini için sahaya özel analiz yapmanız gerekiyor. Gidip çevrenizdeki diri faylara bakıyorsunuz, bu fayların üretebileceği deprem büyüklüklerinden hareketle o saha için binanıza gelecek deprem etkisini hesaplıyorsunuz.”
Yeni tespit edilen fayların bu hesaplamalarda önemli değişikliklere yol açabileceğini vurgulayan Özden, şu ifadeleri kullandı:
“Bu diri fayların adetlerinin değişmesi öncelikle bu durumu etkiler. Çünkü artık eğer o bölgede yeni bir fay bulunduysa, bu fayın uzunluğuna bağlı olmak kaydıyla ve deprem tekrar süresine bağlı olmak kaydıyla üreteceği bir aletsel büyüklük vardır. Bu aletsel büyüklük bizim mühendislik hesaplarımızda işin içine girer; sahaya özel deprem tehlikesi hesapları yapıyorsak. Dolayısıyla bu bulgu çok önemli. MTA’daki arkadaşlarımıza ben de buradan teşekkür ederim.”
DİKKAT ÇEKEN KARADENİZ DETAYI
Karadeniz’de eskiden çok az fay hattı bilinirken son yıllarda haritalara yeni faylar eklendi. Bunların bir kısmının deniz içinde olduğu söyleniyor. Bu durum Karadeniz’in artık daha tehlikeli bir bölge haline geldiği anlamına mı geliyor? Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun kıyıya yakınlığı ve Karadeniz’in içindeki olası faylar birlikte değerlendirildiğinde bölgenin deprem riski değişti mi?
Prof. Dr. Süleyman Pampal, “Kuzey Anadolu Fay Zonu zaten Karadeniz kıyılarına çok yakın geçiyor. 80-100 km mesafesinde. Ayrıca Karadeniz’de, Karadeniz Fayı diye Gürcistan’dan Orta Karadeniz’e Zonguldak civarına kadar uzanan denizin içinde bir fay var. Denizin dışında da bir fay var” dedi ve ekledi:
“Ayrıca Karadeniz Bölgesi son derece sarp ve ormanlık. Tamamıyla kapalı. Jeolojik çalışmaların son derece zor olduğu bir alan. Bu bakımdan buralarda çalışmalar geliştikçe yeni faylar haritalanacaktır.”
YENİ DİRİ FAY HARİTASI’NDA EN YÜKSEK DEPREM RİSKİ TAŞIYAN FAY HATLARI HANGİLERİ?
“Yedisu Fayı’nı ön plana çıkarabilirim, bu fay çok kritik. Son dönemde Girit’te de deprem olmaya başladı. Afrika Ana Levhası’nın sınırı, Girit-Rodos hattının güneyinden geçen bölgede yer alıyor. Bu levha sınırında bir deprem olursa hiç sürpriz olmaz ve maalesef çok da büyük olur. Ancak yıkıcı etkisi bizi çok önemli ölçüde oradan etkilemez” diyen Prof. Dr. Süleyman Pampal, şöyle devam etti:
“Bunun dışında Orta Marmara, malum İstanbul’u etkileyen bölge önemli. 7,2’ye varan büyüklükte bir deprem bekleniyor. Ayrıca Güney Marmara faylarını da söylemek lazım. Gemlik-İznik hattı da önemli. Zaten buralarda bir dönem sık depremler oldu, şu sıralar duruldu ama tehlike devam ediyor. Buraları neden sayıyorum çünkü sismik boşluk dediğimiz, önümüzdeki dönemde kırılması beklenen bölgeler buralar. Ne yazık ki bu hatlar kritik ve biriken enerji açısından risk taşıyor.”
‘BENİ EN ÇOK YEDİSU FAYI KORKUTUYOR’
“Beni en çok korkutan Yedisu Fayı’nın kırılması olur” diyen Prof. Dr. Süleyman Pampal, şu önemli bilgilerin altını çizdi:
-- Yedisu Fayı, Bingöl ile Erzincan arasında yaklaşık 75-80 kilometrelik bir fay kuşağı… Üstelik Doğu Anadolu Fay Zonu tam da burada Kuzey Anadolu Fay Zonu ile kesişiyor. Bu fay 200-250 yıldır kırılmadı. Deprem kayıtlarına baktığımızda 7,4 büyüklüğünde deprem ürettiği görülüyor.
-- Bugünden faya baktığımızda enerjisini biriktirdi ve tekrarlanma süresini tamamladı diyebiliriz. Zaten 6 Şubat depremlerinden önce ilk kırılacak yerlerden biri olarak Yedisu Fayı’na dikkat çekiyorduk. Özetle kuzeyde denize daha yakın yerlerden ziyade biraz daha güneye yani Bingöl ve Erzincan çevresinde büyük deprem ihtimali bulunuyor. Böyle bir durumda Malatya da yara alabilir.
HÜRRİYET GAZETESİ
