ABD Yanıtı İnceleniyor
İran'ın devlet bağlantılı medya kuruluşları, Tahran'ın en son barış önerisine Amerika Birleşik Devletleri'nden bir yanıtın ulaştığını duyurdu. Tasnim haber ajansının aktardığına göre, İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, Pakistan üzerinden teslim edilen karşılığın şu anda değerlendirme altında olduğunu belirtti.
Henüz Washington tarafından Tahran'a bir cevap iletildiğine dair resmi bir teyit yapılmadı. Ancak ABD Başkanı Donald Trump, Cumartesi günü yaptığı bir değerlendirmede, "İran'ın bize az önce yolladığı planı yakında gözden geçireceğim, fakat bunun makul olabileceğini tasavvur edemiyorum" ifadelerini kullandı.
Aynı gün Florida'nın Palm Beach kentinde basın mensuplarına demeç veren Trump, planı henüz teferruatlı bir şekilde incelemediğini söyledi. "Bana anlaşmanın konseptinden bahsettiler," diyen Trump, "Şimdi bana tam metni sunacaklar" diye ekledi.
BBC'nin İran topraklarındaki hedeflere yönelik askeri operasyonların yeniden başlama ihtimali üzerine sorduğu soruya karşılık Trump, bunun "bir olasılık" olduğunu dile getirdi.
"Eğer uslu durmazlarsa. Eğer kötü bir eylemde bulunurlarsa," şeklinde konuşan Trump, "Fakat şimdilik bekleyip göreceğiz" dedi.
Tahran'ın Teklifi ve Washington'un Tutumu
İran devlet medyasının haberlerine göre, Tahran'ın sunduğu 14 maddelik plan, Washington'un askeri birliklerini İran sınırları civarından çekmesini, İran limanlarına uygulanan deniz ablukasını sonlandırmasını ve İsrail'in Lübnan'daki saldırganlığı dahil olmak üzere tüm çatışmaların durdurulmasını içeriyor. Planda ayrıca iki ülke arasında 30 gün zarfında bir mutabakata varılması çağrısı yapılıyor. İran devlet medyası, teklifin mevcut ateşkesi uzatmak yerine "savaşı bitirmeye" odaklanılmasını teşvik ettiğini de ekledi.
Devlete bağlı ajanslar, Tahran'ın son önerisinin, iki aylık bir ateşkes öngören dokuz maddelik bir ABD planına cevaben yapıldığını belirtti. İran, ABD ve İsrail'in saldırılarına, küresel bir petrol rotası olan Hürmüz Boğazı'ndaki gemicilik faaliyetlerini büyük ölçüde kısıtlayarak karşılık vermişti.
Trump, Cumartesi gecesi geç saatlerde Truth Social platformundaki bir gönderisinde teklife atıfta bulunarak şöyle yazdı:
"Son 47 senedir İnsanlığa ve Dünyaya yaptıkları karşılığında henüz yeterince ağır bir bedel ödemiş değiller."
Çatışmadan tamamen çekilmeye isteksiz görünen Trump, "ayrılmıyoruz" diyerek "Bunu yapacağız, böylece kimsenin iki veya beş yıl sonra tekrar geri dönmesi gerekmeyecek" diye konuştu.
Kongre Onayı ve Hukuki Tartışmalar
Cuma günü ABD Kongresi üyelerine hitaben bir mektup kaleme alan Trump, 8 Nisan'da yürürlüğe giren ateşkesle birlikte çatışmanın "sona erdiğini" iddia etti. Bununla birlikte İran'ın, ABD ve bölgede konuşlu askeri güçleri için hâlâ "ciddi" bir tehdit teşkil ettiğini de vurguladı.
Başkan, İran limanlarındaki devam eden ablukanın, çatışmanın sürdüğü manasına gelmediğini savundu. "Bu çok dostane bir abluka," dedi ve "Kimse buna itiraz bile etmiyor" şeklinde devam etti.
Yasalara göre bir ABD başkanı, askeri bir eylemi yasa yapıcılara bildirmesinin ardından 60 gün içinde Kongre'den onay almak zorundadır, aksi takdirde operasyonları durdurması gerekir. Cuma günü, Trump'ın 2 Mart'ta ABD'nin İran'a yönelik saldırılarını Kongre'ye resmen bildirmesinin üzerinden 60 gün geçmişti. ABD ve İsrail, saldırılarını 28 Şubat'ta başlatmıştı. Trump, ateşkesin bu tür bir yasal zorunluluk için süreyi duraklattığını ileri sürdü.
Aynı gün yaptığı çeşitli halka açık konuşmalarda Trump, "İran hiçbir zaman nükleer bir silaha sahip olamaz" sözünü de defalarca tekrarladı. İran ise bir bomba geliştirmeye çalıştığı iddialarını sürekli reddedip programının tamamen barışçıl amaçlı olduğunu savunsa da, nükleer silahı olmayan devletler arasında uranyumu silaha yakın seviyede zenginleştiren tek ülke konumundadır.
Cumhuriyetçi Cepheden Artan Endişeler
Trump'ın son beyanları, aralarında kendi partisi Cumhuriyetçilerden de pek çok ismin bulunduğu ABD'li yasa koyucuların, hedefleri belirsiz, maliyetli ve karmaşık bir savaş olarak gördükleri bu durumdan duydukları rahatsızlığı giderek daha açık bir şekilde dile getirdiği bir zamanda geldi.
Missouri'den Cumhuriyetçi Senatör Josh Hawley, Trump idaresine kuvvetleri çatışma bölgesinden çekmeye başlaması yönünde çağrı yaptı ve savaşın sürmesi için Kongre onayının şart olacağını savundu. Hawley, "Bunu gerçekten yapmak istemiyorum. Bunu sonlandırmak istiyorum," dedi.
Trump'ı sıkça eleştiren isimlerden Alaska'lı Cumhuriyetçi Senatör Lisa Murkowski ise operasyonun başarısı ve muhtemel müzakereler konusunda kuşkularını belirtti.
"Yönetim süregelen müzakerelere işaret edebilir, ancak sahadaki gelişmeler ve Tahran'dan yükselen söylem farklı bir tablo çiziyor," diyen Murkowski, sözlerini şöyle sürdürdü: "Fakat ABD aniden ve vaktinden önce çekilirse, onların kritik yeteneklerini neredeyse kesin olarak dokunulmamış bırakırız. Ve bunlar benim üstlenmeye razı olacağım riskler değil. Ancak çözüm, bir başka sonu gelmez savaş için açık çek vermek de değil."
