CNN'in üç yetkili kaynağa dayandırarak verdiği habere göre, ABD istihbarat teşkilatları yakın zamanda İran'ın bundan böyle Hürmüz Boğazı'nı istediği zaman fiilen kapatabileceği değerlendirmesinde bulundu.
Nükleer görüşmelere hazırlık olarak hayati önem taşıyan su yolunu açmak üzere Cuma günü resmen imzalanması planlanan çerçeve anlaşmasına rağmen, İran mevcut çatışma sırasında boğazı kapatma yeteneğini gösterdi ve ABD istihbarat tahminleri bunun tekrar yaşanabileceğini gösteriyor.
ABD istihbarat değerlendirmelerine aşina bir kaynak CNN'e şunları söyledi: "İran'a boğazın fiili kontrolünü teslim ettik; bu, herhangi bir nükleer bombadan daha güçlü bir silah." Bu açıklama, savaşın Tahran'ın gelecekte benzer taktikleri kullanma konusundaki düşüncesini temelden değiştirdiğini vurguluyor.
Değerlendirmelere aşina ikinci bir kaynak, ABD haber ağına verdiği demeçte, İran'ın savaş sırasında büyük başarıyla kullandığı Körfez ülkelerindeki enerji altyapısına yönelik hedefli saldırıları asimetrik bir yetenek olarak kullanabileceğini ve bunun gelecekte kendi avantajına kullanabileceği başka bir araç olduğunu öğrendiğini söyledi.
İran'ın boğazı tamamen yeniden açabilmesi için ABD'nin İran'la yoğun müzakerelere girmek zorunda kalması, İran'ın sahip olduğu nüfuzun devam ettiğini bir kez daha ortaya koydu.
CNN, konuyla ilgili yorum almak için Beyaz Saray ve Ulusal İstihbarat Direktörlüğü Ofisi ile iletişime geçti.
CNN'e konuşan üst düzey bir ABD yetkilisi, İran'ın boğaz açık kalmadığı ve anlaşmada kabul edilen diğer maddelere uymadığı sürece çerçeve anlaşmasından "herhangi bir fayda" elde edemeyeceğini söyledi.
Üst düzey yetkili, söz konusu faydaların niteliği hakkında ayrıntılı bilgi vermedi, ancak ABD'nin İran'ın boğazdan deniz trafiğini yeniden başlatmasıyla orantılı bir şekilde ablukasını kaldıracağını açıkladı. Yetkili, İran'ın "gerektiği gibi davranması durumunda yaptırımların hafifletileceğini ve ABD'nin bu süreçte nüfuzunu koruyacağını" da sözlerine ekledi.
Çerçeve anlaşmasına yakın bir başka kaynak CNN'e verdiği demeçte, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan enerji akışını engellemeye çalıştığını ancak bu süreçte Çin ve Körfez ülkelerini kızdırdığını söyledi. Kaynak, "İran bunu yaptığında bedelini ödüyor" diyerek, boğazı fiziksel olarak kapatmaya yönelik gelecekteki herhangi bir girişimin kendi kendini yok edici olacağını belirtti.
Gemi hareketlerini takip eden nakliye yetkilileri ve uzmanlara göre, anlaşmanın ne anlama geldiği konusundaki belirsizlik ve diğer riskler, bu hayati öneme sahip su yolundan geçen trafiği haftalarca veya aylarca son derece düşük seviyede tutacak gibi görünüyor.
CNN'e göre, İran'ın boğazı bir silah olarak kullanma olasılığını değerlendirmesinin başlıca nedenlerinden biri, hâlâ füzeler, insansız hava araçları, roketatarlar ve yüzlerce küçük sürat teknesi de dahil olmak üzere cephaneliğinin büyük bir bölümünü elinde bulundurmasıdır; bu araçlar, boğazdan geçmeye çalışan kargo gemilerini taciz etmeye devam etmekte ve mayın döşemek için kullanılabilir.
CNN daha önce İran'ın askeri sanayi altyapısını ABD'nin tahmin ettiğinden daha hızlı bir şekilde yeniden inşa etmeye çalıştığını ve yeni insansız hava aracı üretimine zaten başladığını bildirmişti.
Kaynaklar, müttefiklerin boğaz açıldıktan sonra bir şekilde boğazı koruyabileceğine dair görüşmeler yapıldığını, ancak bunun nasıl işleyeceği konusunda şu anda net bir bilgi olmadığını ve son istihbarat değerlendirmelerinin bu olasılığı dikkate aldığını söyledi.
İki taraf boğazı yeniden açacak ve mevcut çatışmayı sona erdirecek bir anlaşma imzalamış gibi görünse de, CNN'e konuşan birçok kaynak, İran'ın ABD ile müzakerelerin başarısız olması durumunda ekonomik bir "nükleer seçenek" planladığını söyledi: Yemen'deki Husi milislerini Kızıldeniz'i Hint Okyanusu'na bağlayan ve İran'ın Hürmüz Boğazı'nı aylarca kapatması sırasında nakliye için hayati önem taşıyan Bab el-Mandeb Boğazı'nı kapatmaya zorlamak.
CNN'e göre, son ABD istihbarat değerlendirmeleri, Başkan Donald Trump'ın İran'ın Hürmüz Boğazı'nı tamamen kapatma arzusunu dikkate almadan çatışma başlatma kararının kalıcı etkisini topluca doğruluyor ve Tahran'ın gelecekte küresel ekonomiyi silahlandırma yeteneği hakkında yeni sorular ortaya çıkarıyor; bu sorun, iki ülke arasında bu önemli su yolunu yeniden açabilecek herhangi bir çerçeve anlaşmasının kapsamının ötesine geçiyor.
İran'ın boğazı kapatmaya başlamasından bu yana, ABD istihbarat teşkilatları bu mekanizmanın gelecekte nasıl kullanılabileceğini ve bunu yapmalarına yol açabilecek koşulları yeniden değerlendiriyor; bu değerlendirmelere aşina üç kaynağa göre.
İstihbarat camiasında şu anda bir fikir birliği olmamasına rağmen, ABD'nin ağ hakkındaki değerlendirmelerine aşina olan birçok kaynak, İran'ın boğazı kapatabilmesi ve Körfez ülkelerindeki enerji altyapısını önemli bir maliyete katlanmadan hedef alabilmesi nedeniyle daha cesur hale geldiğini söyledi.
ABD istihbaratına yakın iki kaynağa göre, İran'ın boğazı kapatma niyetini ve bunu yapabilecek güvenilir kapasiteyi göstermesinin ardından, bazı ABD yetkilileri gelecekte bu adımı atma olasılığının daha yüksek olduğunu düşünüyor.
Pazartesi günü, üst düzey bir hükümet yetkilisi, amacın boğazın tekrar kapatılmasını "imkansız hale getirecek bir mekanizma oluşturmak" olduğunu söyledi.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Pazartesi günü CNN'den Jake Tapper'a verdiği demeçte, İran'ın ABD ile çerçeve anlaşmasına varmaya istekli olmasının nedenlerinden birinin "Hormuz Boğazı konusunda pazarlık kozlarını kaybettiklerinin farkında olmaları" olduğuna inandığını söyledi.
Aynı günün erken saatlerinde Trump, boğazın "zaten kısmen açık" olduğunu ve ABD ile İran'ın resmi olarak bir mutabakat zaptı imzalayacağı Cuma günü tamamen açılacağını söylemişti.
Trump, G7 zirvesinde Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile yaptığı görüşmede şunları söyledi: "Daha önce buldukları birkaç mayını aramak için biraz çalışma yapıyorlar, ancak... gemiler şimdi çıkmaya başlıyor. Ve Cuma günü tamamen açılacak."
Şunları da ekledi: "Çok fazla yardıma ihtiyacımız olacağını sanmıyorum, çünkü açık ve geçiş ücreti alınmadan işletileceğine dair bir anlaşmamız var. Bu konuda küçük bir tartışmamız oldu; ücretsiz olacak."
Ancak, herhangi bir anlaşmanın İran'ın gelecekte boğazı kapatmak için benzer adımlar atmasını nasıl engelleyebileceği konusunda, özellikle de Amerika Birleşik Devletleri deniz ablukasını kaldırdığında ve nihayetinde bölgedeki normal askeri varlığına geri döndüğünde, pek bir şey söylemedi.
Kaynak: CNN
