ABD Başkanı Donald Trump, 67 gündür süren İran savaşını bitirecek "14 maddelik mutabakat" için Tahran’a son çağrısını yaptı. Axios’un sızdırdığı gizli metne ve PBS News’e verdiği mülakata göre Trump, nükleer tesislerin kapatılmasını ve uranyumun ABD’ye teslimini şart koştu.
Axios’un haberine göre, Beyaz Saray ve İranlı yetkililer, savaşı sona erdirecek ve nükleer müzakerelerin çerçevesini belirleyecek 14 maddelik bir Mutabakat Zaptı (MOU) üzerinde uzlaşmaya çalışıyor.
ABD Başkanı Donald Trump da İran ile yürütülen müzakerelere ilişkin yaptığı açıklamada, "Destansı Öfke" operasyonunun sona ermesi için tek şartın masadaki maddelerin kabul edilmesi olduğunu söyledi.
Truth Social hesabından açıklama yapan Trump, "Destansı Öfke" operasyonunun sona ermesi için tek şartın masadaki maddelerin kabul edilmesi olduğunu açıklayarak şu çağrıda bulundu:
"İran'ın üzerinde anlaşmaya varılan şartları kabul edeceğini varsayarsak zaten efsaneleşmiş olan 'Destansı Öfke' sona erecek ve son derece etkili abluka, Hürmüz Boğazı’nın İran dahil herkese açık olmasını sağlayacaktır. Eğer kabul etmezlerse bombardıman başlayacak ve ne yazık ki önceye kıyasla çok daha yüksek düzeyde ve yoğunlukta olacaktır."
ABD ve İran arasında 14 maddelik gizli mutabakat! Trump 'Ya anlaşma ya bombardıman' dedi
"HEDEFE YAKLAŞIYORUZ: URANYUM ABD’YE GELECEK"
PBS News muhabiri Liz Landers’ın sorularını cevaplayan Trump, müzakerelerin içeriğine dair çok konuşulacak detaylar verdi. "Eğer anlaşırlarsa, biter. Eğer anlaşmazlarsa, bombalayacağız," diyen Trump herhangi bir anlaşmanın İran'ın yüksek zenginleştirilmiş uranyumunun "ABD'ye gitmesini" gerektireceğini ve görüşmelerin "çok yakınlaştığını" aktardı:
"İran ile bir anlaşma yapma şansımız çok yüksek. Eğer yapamazsak, eski yöntemlerimize geri döneceğiz. Yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum belki değil, doğrudan ABD'ye gidecek. Ayrıca yeraltı tesislerini işletmeyeceklerine dair taahhüt de anlaşmanın bir parçası. Uzun bir süre iyi niyet amacıyla faaliyet gösterecekler. Başka bir deyişle, hedefe yaklaşıyoruz."
ÇİN ZİYARETİ ÖNCESİ "İDEAL" SENARYO
14-15 Mayıs tarihlerinde gerçekleşecek Çin ziyareti öncesinde bu krizi çözmek istediğini belirten Trump, zamanlama konusunda iyimser konuştu:
"Savaşın gelecek hafta Çin’e gitmeden önce sona ermesi mümkün. Bu ideal olurdu. Öyle olması gerekmez ama ideal olurdu. Eğer bu anlaşma sonuçlanırsa, Xi Jinping ile görüşürken İran konusunu gündeme getirmeme gerek bile kalmayacak."
"1000 PETROL GEMİSİ BEKLİYOR, BENZİN FİYATLARI ÇAKILACAK"
Savaşın sona ermesinin ekonomik yansımalarına da değinen Trump, piyasaları heyecanlandıran bir "petrol patlaması" öngörüsünde bulundu:
"Şu anda 1000 tane petrol yüklü gemimiz var ve hiçbir yere gidemiyorlar. Anlaşma sağlandığında bu bir petrol patlaması olacak. Benzin fiyatları bir taş gibi düşecek. Birçok kişi petrolün 300 dolara çıkacağını, borsanın %25 düşeceğini tahmin ediyordu. Herkesin tahmini yanlıştı, benimki hariç. Nükleer silaha sahip olmamaları bu bedele değerdi."
WİTKOFF VE KUSHNER GÖNDERİLMEYECEK Mİ?
Trump, damadı Jared Kushner ve özel elçisi Steve Witkoff’un bölgeye gönderilip gönderilmeyeceği sorusuna ise şaşırtıcı bir cevap verdi:
"Pek muhtemel değil, bence bunu burada halledebiliriz. Belki son toplantı için bir yerde imza töreni yaparız. Ama çok yaklaştık. Eğer anlaşırlarsa biter, anlaşmazlarsa bombalarız."
BEYAZ SARAY’DA "DRONE GEÇİRMEZ" BALO SALONU SAVUNMASI
Trump, tartışma konusu olan Beyaz Saray balo salonu projesinin maliyetini ve güvenliğini de savundu. Muhalefetin "Amerikalılar benzin parası ödeyemezken bu masraf neden?" eleştirilerine tepki gösteren Trump, projenin teknik üstünlüğünü anlattı:
"Buna ihtiyacımız var. Bu yaptığımız işin milyonda birine denk geliyor. Büyük ölçüde ben ve özel şirketler finanse ediyoruz. Bu muhteşem olacak; kurşun geçirmez camları ve drone geçirmez bir çatısı var. Günümüzde kim drone geçirmez bir çatıya sahip ki? Açılış törenlerini burada yapmak istiyoruz, böylece başkan Beyaz Saray'dan doğrudan balo salonuna yürüyebilir, sokaklara çıkmaya gerek kalmaz."
"İSLAMABAD GEZİSİ İÇİN HENÜZ ÇOK ERKEN"
Diğer yandan New York Post'a konuşan Trump, Trump, yüz yüze görüşmeler ve Pakistan gezisi için "henüz çok erken" diyerek beklentileri düşürmüştü.
ABD ve İran arasında 14 maddelik gizli mutabakat! Trump 'Ya anlaşma ya bombardıman' dedi
"BENCE YAPACAĞIZ AMA BU ÇOK UZAK"
İslamabad kaynaklarının "anlaşma yakın" açıklamalarının ardından New York Post muhabirinin "Pakistan gezisi için hazırlıklara başlamalı mıyız?" sorusuna Trump, "Sanmıyorum." dedi. Diplomatik çabaları küçümsemeyen ancak aceleci davranılmamasını isteyen Trump, "Bence yapacağız ama bu çok uzak. Hayır, bu çok fazla" yorumunda bulunmuştu.
ABD BASININDAN ANLAŞMA MADDELERİ
Axios’un haberine göre, Beyaz Saray ve İranlı yetkililer, savaşı sona erdirecek ve nükleer müzakerelerin çerçevesini çizecek 14 maddelik bir Mutabakat Zaptı (MOU) üzerinde uzlaşmak üzere. Ayrıca ABD'li gazeteci Kelli Meyer'e konuşan üst düzel yetkili 48 saat içinde İran'dan cevap beklediklerini duyurdu.
Yetkililer, tarafların savaşın başlangıcından bu yana barışa hiç bu kadar yakın olmadığını açıkladı.
WİTKOFF VE KUSHNER DEVREDE
Perde arkasında yürütülen gizli diplomasinin başrolünde Trump’ın özel elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner bulunuyor. Müzakere edilen metin, bölgedeki savaşın resmen sona erdiğini ilan ederken, Hürmüz Boğazı'nın açılması ve yaptırımların kaldırılması için 30 günlük "kritik bir müzakere dönemi" başlatıyor. Eğer anlaşma imzalanırsa, müzakerelerin İslamabad veya Cenevre'de devam etmesi bekleniyor.
ABD ve İran arasında 14 maddelik gizli mutabakat! Trump 'Ya anlaşma ya bombardıman' dedi
İRAN'DAN TAVİZ: NÜKLEER MALZEME ABD'YE Mİ GİDİYOR?
Anlaşmanın en çarpıcı maddesi ise İran’ın bugüne kadar "kırmızı çizgim" dediği nükleer stoklarla ilgili. İddiaya göre İran, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu ülke dışına çıkarmayı kabul etti. Masadaki en güçlü seçenek ise bu tehlikeli malzemenin doğrudan ABD’ye nakledilmesi. Ayrıca nükleer zenginleştirme faaliyetlerine 12 ile 15 yıl arasında bir "moratoryum" (duraklatma) getirilmesi planlanıyor.
MİLYARLARCA DOLAR SERBEST KALACAK, ABLUKA KALKACAK
Mutabakatın hayata geçmesi durumunda, ABD dünya genelinde dondurulmuş olan milyarlarca dolarlık İran fonunu kademeli olarak serbest bırakacak. Buna karşılık İran, Hürmüz Boğazı’ndaki korsanlık faaliyetlerine ve gemi kısıtlamalarına son verecek. ABD deniz ablukası da 30 günlük süre zarfında kademeli olarak gevşetilecek.
İRAN'DAN AÇIKLAMA
İran Dışişleri Bakanlığı, ABD’nin 14 maddelik barış teklifini değerlendirdiklerini iletti.
Ayrıca Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri'nden yapılan açıklamada, "Saldırganların tehditlerinin etkisiz hale getirilmesi ve yeni prosedürlerin devreye girmesiyle birlikte, Hürmüz Boğazı'ndan güvenli ve istikrarlı geçiş sağlanacaktır" denildi.
PAKİSTAN’DAN "KALICI ANLAŞMA" UMUDU
ABD ve İran arasındaki gerilimin düşürülmesinde kilit bir rol üstlenen Pakistan’dan barış mesajları yükseliyor. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, sürece ilişkin yaptığı açıklamada, çatışmaların diyalog ve diplomasi yoluyla çözülmesine verdikleri önemine değindi. Başbakan Şerif, "Mevcut sürecin, bölge ve ötesi için kalıcı barış ve istikrarı garanti eden kalıcı bir anlaşmaya varmasını çok umut ediyoruz" ifadelerini kullandı.
ABD ve İran arasında 14 maddelik gizli mutabakat! Trump 'Ya anlaşma ya bombardıman' dedi
İRAN'IN TEKLİFİ NEYDİ
Al Jazeera ve Al Arabiya İran’ın Pakistan aracılığıyla ABD’ye sunduğu son barış önerisiyle ilgili yeni ayrıntılara ulaştı.
Üç aşamadan oluşan planın merkezinde, bölgedeki tüm aktörleri kapsayan bir "güvenlik kalkanı" ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden dünya trafiğine açılması yer alıyor.
İLK HEDEF: 30 GÜNDE KALICI BARIŞ
İran’ın masaya koyduğu önerinin en kritik halkasını 30 günlük takvim oluşturuyor. Teklifin ilk aşamasında, mevcut ateşkesin en geç bir ay içinde tam bir savaş sona erdirme anlaşmasına dönüştürülmesi amaçlanıyor. Söz konusu süreçte Tahran ve Washington arasında "saldırmazlık taahhüdü" imzalanması öngörülürken, verilecek güvencenin bölgedeki İran müttefiklerini ve İsrail’i de kapsaması teklif edildi.
Plan uyarınca ABD güçleri İran deniz sınırlarından çekilecek, Hürmüz Boğazı ve İran limanları ise eş zamanlı olarak kademeli şekilde trafiğe açılacak.
NÜKLEER PROGRAMDA 15 YILLIK "DONDURMA" TEKLİFİ
Tahran yönetimi, nükleer altyapısını koruma şartıyla zenginleştirme faaliyetlerinde ciddi tavizler vermeye hazır olduğunu ileri sürüldü. İkinci aşama kapsamında sunulan nükleer reçete şu maddeleri içeriyor:
Uranyum zenginleştirme oranı yüzde 3,5 seviyesinde sabitlenecek ve mevcut stoklar kademeli olarak azaltılacak.
Zenginleştirme işlemlerinin 15 yıla kadar tamamen dondurulması tartışmaya açıldı.
Yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum stoklarının yurt dışına nakledilmesi veya zenginleştirme oranının düşürülmesi arasında seçim yapılması önerildi.
Ayrıca İran, dondurulan fonların serbest bırakılmasını ve yaptırımların kaldırılmasını sağlayacak net bir mekanizmanın kurulmasını şart koştu.
BÖLGESEL GÜVENLİK İÇİN STRATEJİK DİYALOG
Planın üçüncü ve son aşamasında ise Tahran, yalnızca ABD ile değil, Arap dünyası ve bölgesel komşularıyla da masaya oturmayı planlıyor. Tüm bölgeyi kapsayan ortak bir güvenlik sistemi inşa etmek amacıyla stratejik bir diyalog süreci başlatılması öngörülüyor.
