"Bulgular, gelecekteki ABD askeri harekatlarının önemli unsurlarından biri haline gelmesi beklenen PrSM'nin kullanımına ilişkin kaygıları artırdı."
ABD'nin yeni füzesi, patlama noktasından 150 metreden daha uzağa ölümcül saçmalar yaydı ve en az 50 metre mesafedeki İranlı sivillerin ölümüne yol açtı. Airwars'ın, füzenin çatışmalardaki ilk kullanımı olduğu değerlendirilen saldırıya ilişkin analizi bu sonuca ulaştı.
Precision Strike Missile (PrSM - Hassas Vuruş Füzesi) uzun süredir gizlilik perdesi altında tutuluyor. Ancak füzenin İran savaşında ilk kez kullanıldığı bildirildi. Bunun ardından ABD Savaş Bakanlığı, üretimin artırılması için Lockheed Martin'e 8.4 milyar dolarlık sözleşme verdi.
Hedefe çarptığında ya da çarptıktan sonra infilak eden mühimmatların çoğundan farklı olarak PrSM, yere ulaşmadan hemen önce patlayacak şekilde tasarlandı. Patlama, on binlerce ölümcül saçmayı 360 derece çevreye yayıyor. Bu saçmalar önlerine çıkan her şeye çarpıyor. Binalara veya yollara isabet ettiklerinde ise kendilerine özgü küçük çukur ve izler bırakıyor.
Airwars'ın İran savaşının ilk gününde Lamerd kentinde gerçekleştiği değerlendirilen üç PrSM saldırısının ardından oluşan tahribata ilişkin analizi, saldırılardan birinde hasar yarıçapının en az 170 metreye ulaştığını ortaya koydu. Sivillerin ise tahmini patlama noktasından en az 50 metre uzaklıkta hayatını kaybettiği kaydedildi.
Saldırılarda en az yedisi çocuk, ikisi kadın olmak üzere en az 21 sivil öldü, 170'e kadar kişi de yaralandı.
Ne ABD ordusu ne de Lockheed Martin, PrSM'nin hasar yarıçapına ilişkin ayrıntıları kamuoyuyla paylaştı. Ancak Airwars, tanıtım materyallerinin azami yarıçapın yaklaşık 50 metre olduğunu ima ettiğini tespit etti. Bu mesafe, Lamerd'de gözlemlenen yarıçapın yalnızca üçte birine karşılık geliyor.
Bu bulgular, gelecekteki ABD askeri harekatlarının önemli unsurlarından biri haline gelmesi beklenen PrSM'nin kullanımına ilişkin kaygıları artırdı.
ABD Kara Kuvvetleri'nin Silahlı Çatışma Hukuku alanındaki eski özel hukuk danışmanı Michael Meier, "Yoğun nüfuslu bir bölgede PrSM kullanmak için gerekçe bulmakta oldukça zorlanırsınız" dedi. "Öldürücülük yarıçapının 100 metre olduğunu varsayarsak, sivil kayıplar kaçınılmazdır."
Çatışmada bilinen ilk kullanım
Lockheed Martin, PrSM füzelerinin Yüksek Hareket Kabiliyetli Topçu Roket Sistemi'nden (HIMARS) ateşlendiğini ve 500 kilometreye kadar uzaktaki hedefleri vurabildiğini açıkladı. Her bir mühimmatın yaklaşık 180 bin saçma taşıdığı bildiriliyor.
Saçmaların ne kadar uzağa ulaşabildiği ve savaş başlığının büyüklüğü dahil diğer önemli ayrıntılar ise kamuoyuna açıklanmadı.
ABD ile İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının ilk günü olan 28 Şubat 2026'da ABD'nin İran'ın güneyindeki Lamerd kentinde en az üç PrSM füzesi kullandığı öne sürüldü.
ABD ordusu saldırıların sorumluluğunu reddetmeye devam ediyor. Airwars'ın ayrıntılı sorularını da yanıtlamayan ordu, bunun yerine CENTCOM'un saldırıya ait güvenlik kamerası görüntülerinin "İran'a ait bir Huveyze seyir füzesinin boyutları ve siluetiyle uyumlu" olduğunu savunan açıklamasına bağlantı gönderdi.
Ancak The New York Times'ın hasar analizi bu iddiaya karşı çıktı. Gazetenin görüştüğü uzmanlar, oluşan etkinin Huveyze füzesiyle uyumlu olmadığını belirtti. Gazetenin analizi, kullanılan füzelerin PrSM olduğunu doğrulayarak bunun mühimmatın çatışmada bilinen ilk kullanımı olma ihtimalini güçlendirdi.
Saldırıdan sonraki haftalarda internette yayımlanan videolarda, çoğu füze saldırısında görülmesi beklenen büyük kraterlere rastlanmadı. Bunun yerine binaların, sokakların ve araçların geniş bir alana yayılan saçmaların etkisiyle oluşmuş binlerce küçük çukurla kaplı olduğu görüldü.
Bu ayırt edici parçalanma örüntüsü mühimmatın tasarımının bir parçası. PrSM, yerden 15 ila 20 metre yüksekte infilak ederek tek bir büyük krater yerine binlerce küçük iz bırakıyor. Mühimmat uzmanlarına göre Huveyze seyir füzesinin böyle bir iz oluşturması mümkün değil.
Görsel kanıtlar ve tanıklıklar, patlamaların 550 metrelik bir hat üzerindeki üç ayrı noktada gerçekleştiğine işaret ediyor: Şehit Naimi Spor Salonu ile Şehrak İsar ve Tel-i Hendek yerleşim bölgeleri.
Airwars, İranlı gazetecilerin çektiği görüntüler ile bölgeyi ziyaret eden muhabirlerin kaydettiği tanıklıkları bir araya getirerek hasarın görsel dağılımını haritalandırdı ve parçalanma yarıçapı ile ölümcül etki menzilini değerlendirdi.
PrSM havada infilak ettiği için her saldırının kesin merkez noktasını belirlemek zor. Ancak Airwars, patlamalardan ikisini kaydeden güvenlik kamerası görüntüleri de dahil olmak üzere kamuya açık tüm görselleri inceleyerek görüş hattı analiziyle patlama noktalarını neredeyse kesin biçimde tahmin edebildi.
Sahadaki gazeteciler tarafından kayda geçirilen görgü tanığı ifadeleriyle birlikte soruşturma, sivillerin öldüğü noktaları da haritalandırdı. Böylece mühimmatın ölümcül etki yarıçapına ilişkin bir tahminde bulunmak mümkün oldu.
31 saniyede üç saldırı
İran medyasının incelediği güvenlik kamerası görüntülerine göre saldırılar, yerel bir sakinin de aktardığı üzere bir dakikadan kısa süre içinde gerçekleşti.
İlk saldırının saat 17:37:46'da Şehrak İsar yerleşim bölgesini vurduğu bildirildi. Airwars, bu videoda görülen bir elektrik direğindeki saçma hasarına dayanarak tahmini patlama noktasından yaklaşık 80 metre uzaklıkta hasar tespit etti. Masume Munferid ile oğlu Abidin Garibdus'un, tahmini patlama merkezinden yaklaşık 40 metre uzaklıktaki evlerinin önünde öldüğü bildirildi.
İkinci saldırının saat 17:37:56'da Tel-i Hendek mahallesini vurduğu bildirildi. Bu saldırı, kayıtlara geçen en küçük yaştaki kurbanın ölümüne yol açtı. İki yaşındaki Avina Berzegar'ın evinin ön bahçesinde oynarken öldüğü bildirildi. Daha sonra evin önüne, öldürüldüğü yeri gösteren bir anma plaketi yerleştirildi. Bu nokta, tahmini patlama merkezinden yaklaşık 50 metre uzaklıkta bulunuyor. Avina'nın evinin çevresindeki ve videoya yansıyan saçma izlerine göre, bu saldırının gözlemlenebilir hasar yarıçapı en az 50 metre.
Üçüncü saldırının ise saat 17:38:17'de Şehit Naimi Spor Salonu'nu vurduğu ve çoğu çocuk en az yedi sivilin ölümüne yol açtığı bildirildi. Ölenler arasında 12 yaşındaki İlya Hatemi de bulunuyordu. Hatemi'nin futbol oynadıktan sonra saldırıdan kaçmaya çalışırken vurulduğu bildirildi. Video kaydında bir görgü tanığı, İlya'nın ölümcül saçmalarla vurulduğu yeri gösteriyor. Airwars, İlya'nın patlama merkezinden 50 metreden daha uzakta öldürüldüğünü tahmin ediyor. Bu, üç saldırıda kaydedilen en uzak ölüm vakası. İlya, başka bir çocuk olan Abdul Musavvar Rahmani ve futbol antrenörleri Mahmud Necefi ile birlikte hayatını kaybetti. Helma Ahmedizade ve İlham Zaeri adlı en az iki genç kızın da spor merkezinin içinde voleybol antrenmanı yaparken öldüğü bildirildi.
Belgelenen en uzak hasar da üçüncü saldırıyla bağlantılıydı. Bu video, iç ve dış bölümleri zarar gören bir eğitim merkezindeki patlama etkisini gösteriyor. Bina, Şehit Naimi Spor Salonu'na yönelik saldırının gerçekleştiği noktadan yaklaşık 170 metre uzakta bulunuyor.
İlk iki saldırının hasar yarıçapının da gerçekte daha geniş olması muhtemel. Ancak mevcut görüntülerin sınırlı olması bulguların kapsamını daraltıyor. Sahada yapılacak ilave araştırmalar daha net bir tablo ortaya koyabilir.
Üç saldırı da yerleşim bölgelerinde ve sivillerin kullandığı yapılarda gerçekleşti. Herhangi bir silahlı unsurun öldüğüne ya da askeri altyapının vurulduğuna ilişkin bir bildirim bulunmuyor. Şehit Naimi Spor Salonu'nun kuzeyinde İran Devrim Muhafızları'na ait bir yerleşke bulunuyor ancak o gün gerçekleştirilen saldırılarda bu yerleşkenin hedef alındığına ilişkin herhangi bir kayıt yok.
PrSM'nin kullanımına ilişkin hukuki kaygılar hakkında da yazılar kaleme alan Meier, "Vurmak istediğiniz meşru askeri hedefi, kullanılacak mühimmatın öngörülen etkilerini ve bu etkinin aşırı olup olmayacağını değerlendirmek zorundasınız" dedi:
"DMO üssünün yüksek değerli bir hedef olup olmadığı ya da imha etmek istediğimiz hedefler hiyerarşisinde nerede yer aldığı bilinmiyor. Ancak üs hala yerinde durduğuna göre ne kadar yüksek öncelikli olduğundan emin değilim."
Tanıtılandan daha yıkıcı
ABD Savaş Bakanlığı ve Lockheed Martin, PrSM'nin parçalanma veya ölümcül etki yarıçapını hiçbir zaman kamuoyuna açıklamadı. İki taraf da bu konudaki soruları yanıtlamadı. ABD ordusu mühimmatla ilgili kamuoyuna yalnızca "rakipsiz bir derin taarruz kabiliyetine" sahip olduğunu açıkladı.
Lockheed Martin tarafından yayımlanan bir videoda, PrSM'nin bir hava savunma bataryasının angajman radarını hedef aldığı üç boyutlu olarak oluşturulmuş bir askeri sahne yer alıyor. Radarın görsel analizi, modelin büyük olasılıkla 12.7 metre uzunluğundaki 92N6 Grave Stone radarından esinlenerek hazırlandığını gösteriyor.
Patlama noktasından uzaklaştıkça saçmalar daha geniş bir alana dağılıyor. Videoda saçma yoğunluğu renklerle kodlanmış durumda. Bu da Airwars'ın mühimmatın parçalanma alanını tahmin etmesini sağladı. Airwars, Grave Stone radarının bilinen ölçüleriyle görseldeki etki alanını karşılaştırarak, sarı noktalarla gösterilen yoğun parçalanmanın yaklaşık 15 metreye kadar uzandığı bir iç bölge tespit etti. Yaklaşık 25 metrede renk kırmızıdan mora dönerken parça yoğunluğu azalıyor ve görselde gösterilen azami parçalanma yarıçapı yaklaşık 50 metreye ulaşıyor.
Ancak Lamerd'deki saldırının ardından ortaya çıkan tablo, etki alanının çok daha geniş olduğunu gösteriyor.
PrSM, ABD'nin bir başka mühimmatı olan Güdümlü Çok Namlulu Roket Sistemi'nin Alternatif Harp Başlığı versiyonunun (GMLRS-AW) geliştirilmiş bir modeli gibi görünüyor. Yine Lockheed Martin tarafından üretilen GMLRS-AW de on binlerce saçmayı her yöne yayacak şekilde tasarlandı. Ancak GMLRS-AW'nin menzili yalnızca 70 kilometre, bu da PrSM'nin menzilinin altıda birinden daha az.
ABD Savaş Bakanlığı temmuz ayında PrSM üretimini hızlandırmak amacıyla Lockheed Martin ile 8.4 milyar dolarlık bir sözleşme imzalandığını açıkladı. Kısa süre sonra Birleşik Krallık da PrSM mühimmatları satın almak üzere anlaşmaya vardığını duyurdu.
Güçlü orduların bu ölçekte yatırım yapması, sivillere yönelik taşıdığı riske rağmen PrSM'nin gelecekteki çatışmalarda giderek daha önemli bir rol üstleneceğine işaret ediyor.
