Araştırmacılar, laboratuvar çalışmalarında beyindeki zehirli proteinleri azaltırken hafızayı da iyileştirdiğini bulduktan sonra, bakır bazlı bir ilaç Alzheimer hastalığıyla mücadelede yeni bir yol sunabilir.
Monash Üniversitesi'ndeki bilim insanları, Cu(ATSM) olarak bilinen bileşiğin, Alzheimer hastalığıyla güçlü bir şekilde bağlantılı bir protein olan amiloid-beta seviyelerini düşürmekle kalmayıp, aynı zamanda uzun süreli mekansal hafızayı da iyileştirdiğini bildirdi.
ACS Chemical Neuroscience'da yayınlanan bulguları, hastalığa sahip kişilerde bozulduğu bilinen bir süreç olan beynin atık uzaklaştırma sistemini hedef alan bir tedaviye işaret ediyor.
Alzheimer'da Zehirli Proteinler Nasıl Birikiyor?
Alzheimer, kısmen beyinde amiloid-beta birikmesi nedeniyle gelişir. Normal şartlar altında, bu proteinler, beyne giren ve çıkan maddeleri kontrol eden koruyucu bir tabaka olan kan-beyin bariyeri yoluyla temizlenir.
Ancak, Alzheimer hastalarında bu sistem zamanla daha az verimli hale gelir ve zararlı proteinlerin birikmesine izin verir.
Bu süreçte merkezi bir rol, atık ürünlerin beyinden kan dolaşımına taşınmasına yardımcı olan taşıyıcı proteinler olan P-glikoprotein (P-gp) pompaları tarafından oynanır. Bu pompalar işlevini kaybettiğinde, beynin toksik maddeleri temizleme yeteneği önemli ölçüde azalır.
Çalışmanın Cu(ATSM) Hakkında Buldukları
Yeni çalışma, Cu(ATSM)'nin bu pompaların sayısını ve aktivitesini artırarak bu sistemi restore etmeye yardımcı olabileceğini göstermektedir. Baş yazar Dr. Jae Pyun, tedavinin beynin kan damarlarının işlevini iyileştirerek hem daha düşük toksik protein seviyelerine hem de daha iyi bilişsel performansa yol açtığını açıkladı.
“Bu, Cu(ATSM)’nin Alzheimer modelinde P-gp temizleme pompalarının bolluğunu %24,1 oranında artırabildiğini ve kan-beyin bariyerinin onarımını toksik proteinlerdeki azalma ve bilişsel işlevdeki iyileşmeyle etkili bir şekilde ilişkilendirdiğini gösteren ilk çalışmadır,” dedi Dr. Pyun.
Ekip, bu atık uzaklaştırma yolunun onarılmasının ölçülebilir bir etkiye sahip olduğunu buldu. “Pompaları iyileştirerek, beyin sonunda hapsolmuş atıkları temizleyebilir. 56 gün boyunca, tedavi toksik amiloid-beta'yı %42 oranında azalttı ve mekansal öğrenmeyi yaklaşık %44 oranında iyileştirdi.”
Sonuçlar, kan-beyin bariyerinin onarımının Alzheimer hastalığında görülen hasarın bir kısmını yavaşlatmak veya tersine çevirmek için anahtar olabileceğini düşündürmektedir.
Kıdemli yazar Profesör Joseph Nicolazzo, ilacın diğer bazı deneysel tedavilerden daha hızlı bir şekilde insan denemelerine geçebileceğini söyledi. Bunun nedeni, Cu(ATSM)’nin diğer nörolojik durumlarda güvenliği açısından zaten test edilmiş olmasıdır.
Nicolazzo, “Cu(ATSM), Parkinson ve ALS gibi durumlar için klinik testlere zaten girmiş olan, anti-enflamatuar ve nöroprotektif özelliklere sahip bir bakır bileşiğidir,” dedi.
Beyindeki amiloidin azaltılmasının semptomları iyileştirmek için anlamlı bir hedef olduğunu da ekledi. “Amiloid yükünün azaltılmasının fonksiyonel sonuçları iyileştirdiği klinik olarak kanıtlandığı için, bu preklinik sonuçlar, bu ilacın erken semptomatik Alzheimer hastalığında test edilmesinin gerekçesini güçlü bir şekilde desteklemektedir.”
Bilinmeyenler
Bulgular umut verici olsa da, araştırmacılar bariyer restore edildikten sonra amiloid-beta'nın beyinden tam olarak nasıl ayrıldığını anlamak için hala çalışıyorlar. Bir teoriye göre, Cu(ATSM) ayrıca toksik proteinleri parçalamaya yardımcı olan bağışıklık hücreleri olan mikroglia aktivitesini de artırabilir.
Bu özel çalışmayla doğrudan bağlantılı olmayan doktoralı nörobilimci Dr. Dayan Goodenowe, Newsweek'e verdiği demeçte, Alzheimer'ın sadece plak depolama sorunu olmadığı için kan-beyin bariyerini ve atık temizleme sistemlerini hedeflemenin umut verici bir alan olduğunu söyledi. "Alzheimer, yaşlanan beynin biyolojik ortamını içerir ve membran biyolojisi, iltihaplanma, vasküler fonksiyon, lipid metabolizması ve hücresel direnç gibi tüm bileşenleri kapsar..." dedi. "Dolayısıyla, anlamlı klinik fayda sağlayıp sağlamadığını bilmeden önce, TEK bir mekanizmanın doğrulanması gerekiyor."
Goodenowe'ye göre, biyoloji, amiloidin beynin daha geniş lipid ortamından etkilenebileceğini düşündürüyor.
