Çin, "yapay güneş" olarak bilinen nükleer füzyon reaktörleriyle enerji yarışında vites yükseltti. Pekin yönetimi, 2027'de gerçekleştirmeyi planladığı kritik testlerle dünyanın ilk kendi kendini besleyen füzyon reaktörünü ve ilk elektrik üreten füzyon sistemini devreye almayı hedefliyor.
Temiz ve sınırsız enerji arayışında ülkeler arası yarış hız kazanırken Çin, nükleer füzyon teknolojisinde çığır açacak tarihi bir dönüm noktasına ilerliyor.
Güneş'in çekirdeğindeki doğal reaksiyonları taklit ettiği için "yapay güneş" olarak adlandırılan Çin'in nükleer füzyon reaktörleri, 2027 yılına kadar enerjinin geleceğini baştan değiştirecek testlere hazırlanıyor.
DÜNYANIN İLK KENDİ KENDİNİ BESLEYEN REAKTÖRÜ YOLDA
Çin’in Plazma Fiziği Enstitüsü tarafından işletilen ve ülkenin en gelişmiş füzyon projesi olan Deneysel İleri Süperiletken Tokamak (EAST), Güneş'ten tam altı kat daha yüksek sıcaklıkta yanma kapasitesine sahip.
Fusion reactor
Yapılan planlamalara göre EAST, 2027 yılında ilk "füzyon ateşleme" deneyini gerçekleştirecek. Bu deney başarıyla sonuçlanırsa EAST, dışarıdan herhangi bir ısıtma kaynağına ihtiyaç duymadan plazmayı kendi içinde yakabilen dünyanın ilk kendi kendini sürdürülebilir reaktörü unvanını alacak.
Füzyon reaktörlerinde enerji üretebilmek için pozitif yüklü iki çekirdeğin birleştirilmesi gerekiyor. Ancak çekirdeklerin birbirini iten güçlü manyetik kuvvetini aşmak ve ortaya çıkan son derece kararsız plazmayı kontrol altında tutabilmek için büyük bir teknoloji gerekli. EAST, Ocak 2025’te 100 milyon santigrat derece sıcaklıkta 1.066 saniye boyunca yüksek kaliteli yanma gerçekleştirerek bu alandaki dünya rekorunu iki katına çıkarmıştı.
Araştırmacılar ardından "Greenwald sınırı" olarak bilinen yoğunluk engelini de aşarak plazmanın yüksek yoğunlukta kararlı kalabileceğini matematiksel ve pratik olarak kanıtladı.
BEST REAKTÖRÜYLE İLK KEZ ELEKTRİK ÜRETİLECEK
EAST projesi füzyon dünyasında sınırları zorlarken, Çin’in nihai enerji hedeflerinin merkezine yeni bir reaktör yerleşti. İnşaatının 2027 yılında tamamlanması öngörülen Yanan Plazma Deneysel Süperiletken Tokamak (BEST), insanlık tarihinde füzyon reaksiyonundan başarıyla elektrik üreten ilk reaktör olmaya hazırlanıyor.
Selefi EAST’ten çok daha büyük olan BEST, ilk etapta muhafazası son derece güç olan döteryum ve trityum hidrojen izotoplarını dışarıdan alarak kullanacak. Ancak bilim insanları, reaktörün içine kurulacak lityum kaplama tabakası sayesinde BEST'in gelecekte kendi trityum atomlarını kendisinin üretmesini hedefliyor.
Çin'iin hamleleri bununla da sınırlı değil. İddialara göre Pekin yönetimi on yılın sonunda Çin Füzyon Mühendisliği Demo Reaktörü'nü devreye almayı ve 2030 yılına kadar hem füzyon hem de fisyon reaksiyonlarını bir arada kullanan dünyanın ilk nükleer santrali Xinghuo'yu faaliyete geçirmeyi planlıyor.
MİLYARLARCA DOLARLIK BÜTÇE AYRILDI
2023’ten bu yana teknolojiye milyarlarca dolar fon sağlayan Çin, Temmuz 2025'te araştırma çabalarını tek çatı altında toplamak amacıyla devlet şirketi China Fusion Energy'yi kurarak tek seferde 2,1 milyar dolarlık kaynak enjekte etti. Mart 2026'da açıklanan 15. Beş Yıllık Plan'da ise füzyon enerjisi ülkenin öncelik vereceği sekiz "öncü teknolojiden" biri olarak paylaşılmıştı.
Tedarik zincirindeki bazı kritik alaşımlar için geçmişte dışa bağımlı olan Çin, süper mıknatısların üretiminde hayati önem taşıyan Hastelloy (C276) metalik alt tabakaları da Ekim 2025'ten itibaren kendi içinde büyük ölçekte üretmeye başladı.
Çin füzyon endüstrisinde vites yükseltirken Batı dünyası da yarışı bırakmıyor. Amerika Birleşik Devletleri'nde yaklaşık 42 özel şirket, füzyon teknolojilerini ticari hale getirebilmek için 8 milyar dolarlık sermaye toplamış durumda ve bu miktar küresel yatırımların neredeyse yarısını oluşturuyor.
Dünya genelinde ise füzyon odaklı girişimlerin bütçesi 15 milyar doları aşmış vaziyette.
Diğer taraftan, Güney Fransa'da 34 ülkenin ortaklığıyla yürütülen ve tarihin en büyük uluslararası bilim projesi olan Uluslararası Termonükleer Deney Reaktörü (ITER) üzerindeki çalışmalar da devam ediyor. Ancak bürokratik ve teknik süreçler nedeniyle ITER'in en erken 2039 yılına kadar tam operasyonel hale gelmesi beklenmiyor.
