Türkiye-Azerbaycan Dostluk, İşbirliği ve Dayanışma Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Aygün Attar, Azerbaycan'ın Orta Asya Devlet Başkanları Zirvesi'ne ilk kez tam üye olarak katılmasının bölge ülkeleri ve Türkiye için önemini AA Analiz için kaleme aldı.
...
Küresel jeopolitiğin fay hatları yerinden oynarken Türk dünyası sessiz ama derinden, asırlık hasretleri kıtasal bir güce dönüştürecek tarihi adımlar atıyor. Bunun en taze ve en somut örneğine geçtiğimiz günlerde Türkmenistan'ın Türkmenbaşı kentinde, Avaza'nın mavi sularının kıyısında şahitlik ettik. Azerbaycan ve Orta Asya Devlet Başkanları 8. İstişare Toplantısı, sadece liderlerin bir araya geldiği diplomatik bir rutin değil, Hazar'ın iki yakasını kurumsal olarak mühürleyen jeopolitik bir devrimdir.
Bu zirveyle birlikte coğrafyayı tarihi bağlarından ve ruhundan koparan "Orta Asya" terminolojisi artık resmiyette de tarihe karışmıştır. Atılan imzalarla Azerbaycan bu yapıya kalıcı olarak dahil oldu ve coğrafyanın asıl adı olan Türkistan ekseninde kalıcı bir "C6" (Türkistan Altılısı) formatı doğdu. 2027 yılında bu büyük bölgesel mekanizmanın dönem başkanlığını Azerbaycan'ın devralacak olması da Kafkasya ve Türkistan entegrasyonunun artık geri dönülemez bir yola girdiğinin en net ilanıdır.
Türkiye açısından stratejik kazanım: Şuşa Beyannamesi Hazar'ın doğusunda
Azerbaycan'ın bu ittifaka tam üye olarak katılımı, hiç şüphesiz en büyük jeopolitik avantajı Türkiye'ye sunuyor. Zira Türkiye, Azerbaycan ile imzaladığı tarihi Şuşa Beyannamesi sayesinde Bakü ile "müttefiklik" ilişkisini en üst askeri ve diplomatik düzeyde tescil etti. Dolayısıyla Azerbaycan'ın Türkistan ittifakının kalıcı bir parçası haline gelmesi, Türkiye'nin de dolaylı ama son derece güçlü bir şekilde Türkistan ülkeleri ittifakının bir parçası haline gelmesi demektir.
Ankara, Şuşa üzerinden Hazar'ın doğusundaki bu yeni "C6" mimarisine doğrudan eklemlenmiştir. Bu durum, Türkiye'nin Türk dünyasındaki merkezi rolünü pekiştirirken Türkistan üzerindeki diplomatik, askeri ve ekonomik nüfuz alanını da geometrik olarak katlamaktadır.
Lojistik egemenlik ve Orta Koridor'un kalbi
Ukrayna-Rusya Savaşı sonrasında küresel ticaret haritası yeniden çizildi. Kuzey Koridoru'nun güvenliğini kaybetmesi, Batı dünyasının gözünü Çin'den Avrupa'ya uzanan Orta Koridor'a (Trans-Hazar uluslararası taşımacılık güzergahı) çevirdi. İşte Türkmenbaşı Zirvesi, bu devasa hattın üzerindeki yapay sınırları, gümrük duvarlarını ve bürokratik engelleri kaldıran iradeyi ortaya koydu.
Burada sadece demir yolları ve limanlar senkronize edilmiyor; Hazar'ın altından geçen fiber optik altyapı projeleriyle "Dijital İpek Yolu" inşa ediliyor. Kars-Tiflis-Bakü hattıyla birleşen bu mega lojistik ağ, artık doğu ile batı arasındaki en güvenli, en hızlı ve en sürdürülebilir can damarıdır.
"Altı ekonomi, tek ürün"
Ekonomik boyutta ise zirve, sadece ham madde satan ülkeler topluluğu olmadığımızı dünyaya haykırmıştır. Bölge liderlerinin üzerinde mutabık kaldığı "Altı ekonomi, tek ürün" vizyonu; sınır ötesi endüstri parklarının, ortak yatırım fonlarının ve küresel pazarda rekabet edecek ortak üretim zincirlerinin habercisidir. Türk dünyası, küresel ekonomide artık sadece kaynak sağlayan bir pazar değil; kendi kuralını koyan, kendi katma değerini üreten küresel bir aktör olma iddiasındadır.
Cebeci'deki ruhtan Hazar'ın doğusuna
Tarih, birbirinden koparılmaya çalışılan milletlerin hafızasını asla silemez. Takvimleri biraz geriye saralım: 1921 yılının kasım ayında Ankara'nın Cebeci semtinde, Milli Mücadele'nin en zorlu günlerinde Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Azerbaycan sefarethanesinin açılışında kardeş ülkenin bayrağını kendi elleriyle göndere çekmişti. 1992'nin mayıs ayında ise Aras Nehri üzerinde açılan Umut Köprüsü, Ermeni ablukası altındaki Nahçıvan'a can simidi olmuş, Hasret Köprüsü'nü Vuslat Köprüsü'ne dönüştürmüştü.
İşte bugün Türkmenbaşı'nda vücut bulan "C6" ruhu, 1921'de Ankara Cebeci'de çakan o ilk kıvılcımın, 1992'den bu yana Nahçıvan'da yükselen o inancın asırlık meyvesidir. Kars'tan Nahçıvan'a açılan o küçük kapı, bugün Şuşa Beyannamesi'nin ittifak ruhuyla Hazar'ı aşarak Türkistan coğrafyasının derinliklerine uzanan devasa bir kıtasal kapıya dönüşmüştür.
Cumhuriyet'imizin yeni yaşını kutlamaya hazırlandığımız bu anlamlı ayda Türkmenbaşı'ndan yükselen bu güçlü ses bize tek bir şeyi müjdeliyor: 21. yüzyıl sadece lafta değil; jeopolitikte, lojistikte ve ekonomide resmen Türk asrı olmaktadır. Kardeşlik köprülerimiz artık sadece nehirlerin değil, denizlerin ve kıtaların da üzerinden geçiyor.
[Prof. Dr. Aygün Attar, Türkiye Azerbaycan Dostluk İşbirliği ve Dayanışma Vakfı Yönetim Kurulu Başkanıdır.]
* Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
Muhabir: Hatice Karahan
