Şas yetkilileri, partinin tarihindeki en ağır seçim yenilgilerinden birini, sert askerlik politikasına bağlıyor.
Şas, 2022'den bu yana seçmenlerinin yaklaşık %30'unu kaybetti ve ultra-Ortodoks parti, önceki temsil oranının neredeyse yarısına geriledi.
27 Ekim 2026 İsrail genel seçim gecesinde, sandıkların kapanmasının ve sandık çıkış anket sonuçlarının açıklanmasının ardından Kudüs'teki boş Şas partisi seçim merkezinin bir görüntüsü.
Şas, tarihinin en ağır seçim yenilgilerinden birini yaşıyor. Parti yetkilileri, Haredi cemaatinin askere alınması konusundaki giderek sertleşen tutumunu suçlayarak partinin temelden yeniden yapılandırılması çağrısında bulundu. Seçimden iki gün sonra, Perşembe günü, kayıpların boyutu netleşti.
Partinin 26. Knesset'te altı sandalye alması bekleniyor .
Yıllar içinde siyasi gücünü korumaya ve hatta desteğini artırmaya alışmış olan parti, özellikle acı verici bir seçim darbesi aldı. 2022 seçimlerinde Şas , geçerli oyların %8,25'ini temsil eden 392.964 oy alarak 11 Knesset sandalyesi kazanmıştı. Son seçimde ise, çift zarflı oylar hariç tutulduğunda, parti yalnızca yaklaşık 275.000 oy veya geçerli oyların yaklaşık %5,3'ünü aldı.
Bu, yaklaşık 118.000 oy kaybı ve partiyi destekleyen seçmen sayısında yaklaşık %30'luk bir düşüş anlamına geliyor. Şas içindeki tahminlere göre, oy sayımı ve sandalye dağılımı tamamlandığında, parti Knesset'te altı sandalyeye kadar düşebilir.
Şas Partisi için bu yenilgi özellikle ağır. Seçmen tabanında yüksek doğum oranı olan bir parti, desteğinin doğal olarak artmasını ve temsil oranının 12 hatta 13 sandalyeye çıkmasını bekleyebilirdi. Bunun yerine, Şas Partisi umduğu parlamento temsilinin ancak yarısını elde edebilme ihtimaliyle karşı karşıya kaldı.
Şas Partisi'nin seçim kampanyası afişi. 25 Ekim 2026 (Fotoğraf: MARC ISRAEL SELLEM/THE JERUSALEM POST)
Şimdi karşılıklı suçlamalar ve özeleştiriler başladı. Parti içi tartışmalarda, Şas'ın son yıllarda, özellikle savaş sırasında, Haredi (aşırı Ortodoks) asker alımı ve İsrail Savunma Kuvvetleri ile devlete karşı tutumu konusunda izlediği siyasi yol sert bir şekilde eleştiriliyor.
Şas partisinden bir yetkili, "Aşırılıkçı unsurlar kontrolü ele geçirdi," dedi. "Haham Yitzhak Yosef , askerlik meselesinde çok sert ve aşırı bir yaklaşım sergiledi ve diğer hahamlar da partiyi aynı yöne çekti. Artık Kudüs Fraksiyonu ile aramızda hiçbir fark kalmadı. İstediğimiz Şas bu mu?"
Eleştiriler yalnızca hahamlara yöneltilmiyor. Parti içindeki bazı kişiler, siyasi liderliğin aşırıcılığı dizginlemeye çalışmak yerine, artan aşırılığa göz yumduğuna inanıyor.
Savaş sırasında, Şas Partisi milletvekilleri, askerlikten kaçma suçundan tutuklanıp askeri hapishanede tutulan Haredi erkekleri ziyaret etmek üzere görevlendirildi. Bu ziyaretlerin milletvekillerine dayatıldığı ve istekleri dışında gerçekleştirildiği iddiaları bulunmaktadır.
Eleştirilere yol açan yaklaşımın en belirgin örneklerinden biri, Haham Yitzhak Yosef'in askere alma karşıtı bir dizi açıklamasıydı. Diğer şeylerin yanı sıra, Haredi erkekleri Tevrat eğitimi almıyor olsalar bile askere alınmamaya çağırdı ve askerlik celplerini tuvalete atmalarını tavsiye etti.
Sözleri, IDF askerlerinin birçok cephede savaştığı ve yüzlerce ailenin sevdiklerini kaybettiği bir dönemde kamuoyunda büyük bir tartışmaya yol açtı.
Şas 'devrimi'
Bu arada, seçim sonuçlarının ağır çıkmasına ve istifa edebileceğine dair çıkan haberlere rağmen, Şas Partisi Genel Başkanı Arye Deri'nin yakın çevresi , kendisinin hiçbir yere gitme niyetinde olmadığı konusunda ısrar ediyor.
Tam tersine, Şas'ın tarihindeki en ağır yenilgilerden birinin ardından Deri, partinin toparlanma sürecini bizzat kendisi yönetmeyi amaçlıyor.
"Bir devrim gerçekleştireceğiz, partiyi yeniden başlatacağız," dedi Şas yetkilisi. "Aşırıcılığa sürüklendik ve bundan kurtulacağız. Şas'ı her zaman olduğu gibi, Sefarad, Haredi ve geleneksel halkın partisi haline geri getireceğiz. Uzun bir süreç olacak, ama bu yola koyulduk. Daha önce de zor zamanlardan geçtik ve toparlandık. Tanrı'nın yardımıyla işleri yoluna koymayı başaracağız."
Şas (Ebranice: ש״ס, Shas - Shomrei Sfarad), İsrail siyasetinde belirleyici bir role sahip olan ve temelde Sefarad (Ortadoğu ve Kuzey Afrika kökenli) Ultra-Ortodoks Yahudileri temsil eden dini-sağcı bir siyasi partidir.
1984 yılında kurulan parti, İsrail’in koalisyon hükümetlerinde sıklıkla kilit ("kilit parti") konum üstlenmiştir.
Öne Çıkan Temel Özellikleri
Kuruluş Amacı ve Kimliği: 1984'te Aşkenaz (Avrupa kökenli) Ultra-Ortodoks hegemonyasına karşı Sefarad Yahudilerinin dini ve sosyal haklarını korumak amacıyla kurulmuştur. Dini lideri uzun yıllar Haham Ovadia Yosef olmuştur.
Sosyal Politika ve Oy Tabanı: Yoksul ve alt-orta sınıf Sefarad nüfusa hitap eder. Kendi özel eğitim ağlarına, dini okullarına (Yeşiva) ve sosyal yardım kuruluşlarına sahiptir.
Siyasi Duruşu: Dini konularda ultra-muhafazakardır (Şabat kurallarının korunması, dini okullara devlet desteği, Ultra-Ortodoks gençlerin askerlik muafiyeti). Dış politika ve güvenlik konularında ise sağ çizgide yer almaktadır.
Koalisyon Gücü: Knesset'te (İsrail Parlamentosu) genellikle kilit bir oy oranına sahip olduğundan, hem sağ hem de zaman zaman merkez-sol koalisyon hükümetlerinin vazgeçilmez bir parçası olmuştur.
İsrail toplumunun ve siyasetinin kökeninde, ülkeyi kuran ve uzun yıllar boyunca devletin en üst kademelerini (başbakanlık, genelkurmay başkanlığı, yargı vb.) elinde bulunduran Aşkenaz (Avrupa ve Kuzey Amerika kökenli) Yahudileri ile, İsrail'in kuruluşundan sonra ve özellikle Arap ülkelerinden göç eden Sefarad (Asıl olarak İspanya/Portekiz kökenli olup zamanla Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Balkanlar'da yaşayan) ve Mizrahi (Doğu/İslam ülkesi kökenli) Yahudileri arasındaki sosyokültürel ve ekonomik farklar önemli bir yer tutar.
Aşkenaz ve Sefarad/Mizrahi Yahudileri Arasındaki Temel Farklar
Coğrafi ve Kültürel Köken:
Aşkenazlar: Yidiş dilini konuşan, Orta, Doğu ve Batı Avrupa kültürüyle harmanlanmış Yahudilerdir.
Sefarad/Mizrahi: Ladino veya Arapça konuşulan coğrafyalardan gelen, İslam dünyasındaki Yahudi cemaatlerinin geleneklerini taşıyan gruplardır. Günlük yaşamda "Sefarad" terimi genellikle tüm Doğu kökenli Yahudileri kapsayacak şekilde kullanılır.
Sosyo-Ekonomik ve Siyasi Tarih:
İsrail'in kurucu kadroları tamamen Aşkenaz ve seküler (laik veya sosyalist eğilimli) Siyonistlerden oluşuyordu. 1950'lerde ve 60'larda yüz binlerce Sefarad/Mizrahi Yahudi İsrail'e geldiğinde, devlet eliyle "eritme potası" (melting pot) politikasına maruz kaldılar.
Avrupa merkezli kültürün üstün kabul edildiği bu dönemde Doğu kökenliler periferide (kenar mahallelerde, kalkınma kasabalarında) bırakıldı, iş gücünün alt kademelerinde çalıştırıldı ve kültürel asimilasyona uğradı. Bu durum uzun yıllar süren derin bir kırgınlık yarattı.
Dini Pratikler: Aşkenaz ve Sefarad Yahudiliği arasında ibadet dili, ilahiler, yıl içindeki bazı dini kuralların uygulanışı (örneğin Pesah'ta Kitniyot yeme kuralları) gibi halihazırda farklı gelenekler (ritüeller) mevcuttur.
Şas Partisinin Bu Tablodaki Yeri ve Rolü
Şas partisi, tam olarak yukarıda özetlenen Sefarad/Mizrahi alt-orta sınıfın dışlanmışlık hissinden ve ezilmişlik psikolojisinden doğmuştur. Şas'ın buradaki kilit rolleri şunlardır:
Kültürel ve Dini Onur İcadı ("Ta'arizu Atara LeYoshana" - Tacı Eski Görkemine Kavuşturmak): Şas, Sefarad Yahudilerine kendi dini geleneklerinin (özellikle büyük Sefarad otoritelerinin, başta Haham Ovadia Yosef'in kararlarının) Aşkenaz hahamlığından aşağı kalır yan olmadığını gösterdi. Sefarad dindarlığını gururla taşıyan bir kitle yarattı.
Alternatif Sosyal Devlet Ağı: Devletin geleneksel sosyal yardımlarının yetersiz kaldığı yoksul kalkınma kasabalarında ve mahallelerde Şas; kendi okul ağları (Ma'ayan Hahinuch Hatorani), anaokulları ve sosyal yardım kuruluşlarıyla halka doğrudan dokundu. Bu sayede sadece bir parti değil, aynı zamanda Sefarad dindarların sığınağı oldu.
Siyasi Köprü ve Güç: Şas, köken olarak ezilen ve sol/İşçi Partisi iktidarları döneminde dışlandığını düşünen kitleleri, sağcı ve dini bir potada birleştirdi. Sefarad yoksullar, laik sol elitlere duydukları tepkiyle sağ koalisyonların ve Likud çizgisinin en sadık müttefiklerinden biri haline geldi.
