İsrail ve ABD ile yaşanan gerilimlerin ortasında, Tahran Başhahamı Yehuda Gerami 2.500 yıllık bir mirası sürdürmeye çalışıyor. Rejimin katı kuralları ile dinî kimlik arasında kalan Gerami ve cemaati, Orta Doğu’daki en dikkat çekici yaşam mücadelelerinden birini veriyor.
İşte Gerami’nin açıklamaları ve tarihi veriler doğrultusunda İran Yahudilerinin portresi:
Portre: Yehuda Gerami Kimdir?
Doğumu ve Eğitimi: 1979 İslam Devrimi’nden yedi yıl sonra Tahran’da doğdu. Dinî eğitimini Kudüs ve Baltimore’da tamamladı.
Görevi: 2011 yılından bu yana İran’ın Başhahamı olarak görev yapıyor.
Konumu: ABD’de kalma imkânı varken cemaatine hizmet etmek amacıyla Tahran’a dönmeyi tercih etti.
SORU / CEVAP
İran’da Yahudi yaşamı ne durumda ve cemaat nerede ibadet ediyor?
Tahran’daki restore edilen Abrişami Sinagogu, bünyesindeki okullar, koşer restoran ve geleneksel hamamlarla cemaatin ana merkezlerinden biri konumunda.
Ülke genelinde aktif olarak kullanılan yaklaşık 60 sinagog bulunuyor. Gerami, İran’da yaklaşık 20.000 Yahudi'nin yaşadığını belirtirken, bağımsız kaynaklar nüfusun daha az olabileceğini aktarıyor.
İran yönetimi ile Yahudi cemaati arasındaki zımni anlaşma nedir?
Cemaat siyasetten uzak durduğu, İran’a sadakat gösterdiği ve İsrail devleti ile temas kurmadığı sürece geleneklerini sürdürmekte serbest bırakılıyor.
Başhaham Gerami bu durumu, "Ben bir siyasetçi değilim. Benim ilgilendiğim şey siyaset değil, Yahudi yaşamıdır" sözleriyle ifade ediyor.
İranlı Yahudiler neden ülkeyi terk edip İsrail veya ABD’ye gitmiyor?
Gerami, bu yöndeki soruların yanlış bir varsayıma dayandığını belirtiyor. Cemaat üyelerinin ve ailelerinin nesillerdir bu topraklarda doğduğunu vurgulayan Haham, Pers kültürünün bir parçası olmaktan gurur duyduklarını dile getiriyor.
1979 Devrimi'nden bu yana cemaat neler yaşadı?
Devrim öncesinde 100.000’i aşan Yahudi nüfusu zamanla küçüldü.
1979’da ünlü iş insanı Habib Elganian’ın idamı sonrası kitlesel göçler yaşandı.
İsrail’deki akrabalarla iletişim kurmak ve ülkeyi ziyaret etmek yasaklandı.
ABD merkezli veriler, 1979’dan bu yana 17 Yahudi’nin idam edildiğini ve yüzlerce kişinin gözaltına alındığını gösteriyor.
İsrail ve ABD ile yaşanan son çatışmalar cemaati nasıl etkiledi?
Devam eden savaş atmosferi, cemaat üzerindeki baskıyı artırmış durumda. Son olarak Mossad sızmaları iddiasıyla 35 Yahudi gözaltına alınıp sorgulandıktan sonra serbest bırakıldı.
Gerami, tüm zorluklara rağmen İran’daki sinagogların dünyadakilerin aksine özel bir güvenlik korumasına ihtiyaç duymadığını ve Müslüman halkla barış içinde yaşadıklarını vurguluyor.
Özetle: "Siyasetten uzak dur, dine karışma" prensibiyle hareket eden Tahran Başhahamı Yehuda Gerami, çatışmaların ve jeopolitik krizlerin ortasında 2.500 yıllık antik mirasın kesintiye uğramaması için mücadelesini sürdürüyor.
