ABD Başkanı Donald Trump, salı günü icra edilmesi planlanan İran'a yönelik askeri operasyonun, Körfez ülkelerinin isteği üzerine ertelendiğini kamuoyuna duyurdu. Gerekçe olarak "halihazırda yürütülen ciddi müzakereler" gösterildi.
Trump, 18 Mayıs'ta sahibi olduğu sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı bir paylaşımda, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri liderlerinin kendisinden İran'a yönelik saldırıyı geciktirmesini rica ettiğini ifade etti. ABD için "çok makul" bir anlaşmanın yapılacağı yönünde bilgilendirildiğini aktaran Trump, mesajını şu sözlerle noktaladı: "İRAN'A NÜKLEER SİLAH YOK!"
Bununla birlikte, söz konusu anlaşmaya varılamaması durumunda ABD ordusunun "her an İran'a tam ve geniş çaplı bir saldırı başlatmaya hazır" olduğu ikazında bulundu.
Vance: "Kırmızı Çizgimiz Nükleer Silah"
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, 19 Mayıs'ta Beyaz Saray'da düzenlediği bir basın toplantısında, İran'ın nükleer silaha sahip olmaması gerektiği yönündeki "kırmızı çizginin" altını çizdi. Vance, ne Trump'ın ne de Tahran'ın askeri faaliyetlerin yeniden başlamasını arzu etmediğini belirtti. Bir gazetecinin çatışmanın ne kadar sürebileceğine dair sorusuna ise, "Bu sonsuza dek sürecek bir savaş değil" yanıtını verdi.
Vance, İran ile barış görüşmelerinde ilerleme sağlandığını, ancak Tahran'ın nükleer silah edinmesini önleyecek bir mutabakat olmazsa çatışmaların tekrar alevlenebileceğini dile getirdi. Topun İran sahasında olduğunu ve ABD'nin yeni bir askeri müdahale için hazır beklediğini de sözlerine ekledi.
Görüşmelerdeki Tıkanıklık ve Karşılıklı Tehditler
Hafta sonu Trump, barışı tesis etme amaçlı görüşmelerin çıkmaza girmesi üzerine Tahran'ı "zamanın daraldığı" konusunda uyarmıştı. Truth Social platformunda paylaştığı mesajda şu ifadeler yer aldı:
"Harekete geçmeleri iyi olur, ÇABUK, yoksa geriye hiçbir şey kalmayacak. ZAMAN HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR!"
Bu mesaj, Trump'ın 17 Mayıs'ta İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yapması öngörülen görüşme sırasında paylaşılmıştı. İran tarafından ise Trump'ın son açıklamalarına ilişkin henüz bir yorum yapılmadı.
Diğer taraftan İran medyası, ABD'nin Tahran'ın çatışmayı bitirmeye yönelik son tekliflerine verdiği yanıtta somut bir taviz sunmadığını duyurdu. Yarı resmi Mehr haber ajansı, Washington'ın uzlaşmaz tavrının "müzakerelerde bir açmaza" neden olacağını bildirdi.
Çatışmanın Arka Planı ve Ekonomik Etkileri
İsrail ve ABD kuvvetleri tarafından 28 Şubat'ta İran'a karşı şiddetli hava saldırıları başlatılmıştı. Müzakerelere zemin hazırlamak için nisan ayında bir ateşkes anlaşmasına varılmış ve bu anlaşma, ara sıra yaşanan ihlallere rağmen büyük ölçüde korunmuştu.
ABD-İsrail saldırılarının ardından İran, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık %20'sinin taşındığı stratejik Hürmüz Boğazı'nın kontrolünü sürdürerek su yolunu fiilen trafiğe kapattı. Boğazın kapalı kalması küresel petrol fiyatlarında ani bir artışa neden oldu. ABD ise Tahran yönetimini kendi şartlarını kabule zorlamak amacıyla İran limanlarına yönelik bir abluka uygulamaktadır. Pakistan'ın arabuluculuk çabalarına rağmen taraflar henüz bir anlaşmaya varmış değil.
Tarafların Talepleri ve Önerileri
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, sundukları tekliflerin "sorumlu" ve "cömert" olduğunu savundu. Tasnim haber ajansına göre İran'ın önerileri arasında; Lübnan'ın güneyindeki İsrail saldırılarına atıfla tüm cephelerde derhal ateşkes, ABD'nin deniz ablukasını kaldırması ve yeni saldırılar olmayacağına dair garantiler bulunuyordu. Ayrıca savaş tazminatı ve Hürmüz Boğazı üzerindeki İran egemenliğinin tanınması da talepler arasındaydı.
Fars haber ajansı ise 17 Mayıs'ta Washington'ın Tahran'ın teklifine beş şartla karşılık verdiğini yazdı. Bu şartlar arasında İran'ın sadece tek bir nükleer tesisi açık tutması ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu ABD'ye teslim etmesi talebinin yer aldığı aktarıldı.
Trump, 15 Mayıs'ta yaptığı bir açıklamada, İran'ın nükleer programını 20 yıl süreyle askıya almasını kabul edebileceğini ima etmişti. Bu durum, programın tamamen sonlandırılması yönündeki önceki talepten bir geri adım olarak değerlendirilmişti.
