Pankreas Kanserinde Erken Teşhis Umudu: Yapay Zeka
Beş yıllık hayatta kalma oranının %13 olduğu pankreas kanserinin, 2030 yılına kadar kansere bağlı ölümlerin ikinci önde gelen nedeni haline gelmesi öngörülüyor. Hastaların yaklaşık %80'ine, hastalık ileri bir evreye ulaştıktan sonra teşhis konulabilmektedir. Bu durum, pankreas kanserinin tespit edildiğinde etkili bir şekilde tedavi edilmesinin genellikle mümkün olmamasının ana sebebidir.
Ancak yeni bir çalışma, yapay zekanın (AI), tümörler bir taramada görünür hale gelmeden önce hastalığın belirtilerini bulabileceğini ortaya koyuyor. Bu hafta Gut dergisinde yayımlanan bir araştırmaya göre, Rochester, Minnesota'daki Mayo Clinic'te geliştirilen bir yapay zeka modeli, hastaların bilgisayarlı tomografi (BT) taramalarındaki anormallikleri, pankreas kanseri teşhisi konmasından üç yıla kadar önce saptadı.
Şu anda bir klinik denemede değerlendirilen modelin arkasındaki bilim insanları, sistemi, başka tıbbi durumlar için taranmış ve daha sonra pankreas kanseri teşhisi almış hastaların BT taramalarını kullanarak eğitti. Ekip, daha sonra radyologların taramaları incelemesini sağladı ve onların kanserin erken belirtilerini bulma yeteneğini yapay zeka modelininkiyle karşılaştırdı. Modelin, erken belirtileri belirlemede üç kat daha başarılı olduğu tespit edildi.
Mayo Clinic'te radyolog ve çalışmanın yazarlarından olan Dr. Ajit Goenka, “Hastalığın biyolojisine dayanarak, bunun üç ayda aniden ortaya çıkan bir şey olmadığını biliyorduk. … Sinyalin orada olduğunu biliyorduk. Sadece onu tespit edebilmenin bir yolunu bulmamız gerekiyordu,” dedi.
Meme veya kolon kanserinin aksine, sağlıklı bireylerde pankreas kanseri için rutin bir tarama programı mevcut değildir. Pankreasın karın boşluğunun derinliklerinde yer alması nedeniyle bir kitleyi hissetmek neredeyse imkansızdır. Mide ağrısı ve ani kilo kaybı gibi tipik semptomlar ise genellikle kanser diğer organlara yayıldıktan sonra ortaya çıkar. Hastalığın erken dönem belirtileri, genellikle bir taramada insan gözüyle görülemeyecek kadar belirsizdir. Pek çok vakada, hastaların taramaları teşhisten sadece altı ay öncesine kadar normal görünebilmektedir.
Mayo Clinic araştırmasına dahil olmayan, Tampa, Florida'daki Moffitt Kanser Merkezi'nde teşhis radyoloğu olan Dr. Daniel Jeong, “Bu görüntüleri her gün analiz ediyorum” diyerek şunları ekledi: “Biz gerçekten kanseri temsil edebilecek ölçülebilir bir kitle arıyoruz. Dolayısıyla bu tümörlerin görünür hale gelmesi için belirli bir seviyeye kadar büyümesi gerekiyor.”
Goenka, yapay zeka modelinin tespit edebildiği erken kanser imzalarından birinin, pankreastaki kanseri vücudun bağışıklık savunmasından koruyan anormal hücreler olduğunu belirtti. Bilim insanları bu tür hücrelerin varlığını bilmelerine rağmen, bunları taramalarda bulmakta zorlanıyorlardı. Goenka, modelin gelecekte aile öyküsü veya diyabet gibi hastalık için risk faktörleri taşıyan ancak henüz semptomları olmayan kişiler için faydalı olabileceğini ifade etti. Bu noktadan sonra doktorların ek kan testleri ve görüntüleme önermesi muhtemeldir.
Goenka, “Maalesef, eğer semptomları varsa ve bu gerçekten pankreas kanseriyse, bunun için yapay zekaya ihtiyacınız yok” diye belirtti.
Araştırmadaki Diğer Gelişmeler
Bu yapay zeka modeli, pankreas kanseri araştırmalarındaki son dönemdeki birçok ilerlemeden biridir. Geçen ay, erken aşama bir denemenin sonuçları, bir mRNA aşısının sekiz pankreas kanseri hastasında sağkalımı uzattığını gösterdi. Daraxonrasib adlı deneysel bir ilacın da daha ileri aşama bir denemede hastaların yaşam beklentisini iki katına çıkardığı bulundu. Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) Cuma günü, ilacın geliştiricisi Revolution Medicines'in, daha önce başka tedaviler denemiş ileri evre pankreas kanseri hastaları için ilaca kontrollü bir ortamda erişimi genişletebileceğini duyurdu. Daraxonrasib, henüz FDA tarafından onaylanmamıştır. Ayrıca araştırmacılar, hastalığın ayırt edici özelliklerini arayabilecek gelişmiş kan testleri üzerinde çalışmaktadır.
NYU Langone Perlmutter Kanser Merkezi pankreas hastalığı programı direktörü Dr. Tamas Gonda, “Aslında büyük adımlar atıyoruz. Bu, hastalığın seyrini henüz tamamen değiştirmedi,” dedi.
Mayo Clinic çalışmasıyla bağlantısı olmayan diğer doktorlar, yapay zeka modelinin pankreas kanseri belirtilerini ana organlara veya kan damarlarına yayılmadan yakalayarak, ameliyat, kemoterapi veya radyasyon için aday olabilecek hasta sayısını artırabileceğini söyledi.
Moffitt Kanser Merkezi'nde cerrahi onkolog olan Dr. Pam Hodul, “Bu, erken teşhis için bizim adımıza gerçekten oyunun kurallarını değiştirebilir” yorumunda bulundu.
Yapay zeka, diğer birçok durum için bir teşhis aracı olarak giderek artan bir potansiyel göstermektedir. Bu hafta Science dergisinde yayımlanan bir çalışmada, araştırmacılar yapay zekanın acil servis hastalarını teşhis etmede insan hekimlerle ya eşleştiğini ya da onlardan daha iyi performans gösterdiğini buldu. Goenka, Mayo Clinic modelinin halka ulaşmasının biraz zaman alabileceğini, çünkü klinik denemenin kimin kanser olup kimin olmadığını görmek için katılımcıları üç ila beş yıl boyunca takip etmesi gerektiğini belirtti.
Goenka, “Onlarca yıldır karanlıkta dolaştığımız bir hastalıkta, bu bize bitiş çizgisini gösteren bir kilometre taşıdır, ancak yine de bitiş çizgisine ulaşmamız gerekiyor” dedi.
