Hantavirüs, temel olarak fare, sıçan ve diğer kemirgenlerin idrar, dışkı veya salyalarıyla bulaşan, akciğer (HPS) veya böbrek (HFRS) yetmezliğine yol açabilen ciddi, bazen ölümcül bir zoonotik virüstür. (Fotoğraf yapay zeka yöntemiyle hazırlanmıştır)
Atlas Okyanusu’nu geçen MV Hondius kruvaziyer gemisinden gelen haberler tüm dünya medyasının ilgisini çekti. Aralarında ünlü Türk YouTuber Ruhi Çenet’in de bulunduğu gemide patlak veren salgın, gözleri yeniden "fare virüsü" olarak bilinen Hantavirüs’e çevirdi. Çenet'in "Çok ucuz kurtuldum" sözleriyle dikkat çektiği bu virüs, yeni bir pandemi adayı olmaktan ziyade, kökleri 900 yıl öncesine, ilk Çin metinlerine kadar uzanan insanlık tarihinin çok eski ve sinsi bir tanığı...
İHSAN GÜNAY ÇAĞRICI — Modern tıp onu "yeni" tanısa da, Hantavirüs insanlık tarihinin sayfalarında yüzyıllardır gizlenen sessiz bir tehdit. Ünlü içerik üreticisi Ruhi Çenet’in MV Hondius gemisindeki deneyimiyle tekrar manşetlere taşınan bu virüs, aslında Türkiye’nin arşiv hafızasında da derin izler bırakmış durumda. Peki, "Tanıdık bir tehdit" olarak adlandırılan Hantavirüs hakkında bilmemiz gerekenler neler?
ÇİN’DEN KORE’YE UZANAN İZ
Hantavirüs, bugün çoğu kişi için "yeni" bir tehdit gibi görünse de, kökleri çok daha geriye dayanıyor. Virüsün izleri, 900 yıl öncesinin Çin metinlerinde tanımlanan gizemli hastalıklara kadar uzanıyor. Modern tıp dünyasının 'fare virüsü' olarak bilinen Hanta ile tanışması ise 1950’lerdeki Kore Savaşı dönemine denk geliyor. O dönemde binlerce askeri etkileyen ve "Kore Kanamalı Ateşi" olarak adlandırılan tablo, virüsün yıkıcı gücünü ilk kez küresel ölçekte göstermişti.
Vücuda girdikten sonra sessiz bir kuluçka döneminin ardından aniden saldırıya geçmesiyle bilinen bu virüs, Güney Kore’deki Hantaan Nehri civarında bir kemiriciden izole edildi ve adını da bu nehirden aldığı biliniyor.
Hantavirüsü keşfeden ve 'Hantavax' aşısını geliştiren Dr. Ho-Wang Lee
1976-1978 yılları arasında Dr. Ho-Wang Lee tarafından laboratuvar ortamında izole edilmesi, bilim dünyası için bir dönüm noktası oldu. Virüsün gizemi de Lee ve ekibinin çalışmaları sonucunda çözüldü.
YENİ BİR TEHLİKE: HKPS VE AMERİKA
Virüsün tarihsel serüveni 90’lı yıllarda yeni bir boyut kazandı. 1993 yılında ABD’nin Four Corners bölgesinde, şiddetli solunum yetmezliğiyle seyreden gizemli bir salgın patlak verdi. Kemirgenlerden izole edilen "Sin Nombre" virüsünün neden olduğu bu tablo, tıp literatürüne "Hantavirüs Kardiyopulmoner Sendrom" (HKPS) olarak girdi.
Sadece kemirgenlerden bulaştığı sanılan virüsün, insandan insana da geçebileceği gerçeği ise 1996 yılında Arjantin’deki Andes virüsü salgınıyla acı bir şekilde tescillendi. Bu gelişme, Hantavirüs’ü sadece bir "fare hastalığı" olmaktan çıkarıp, küresel sağlık gündeminin üst sıralarına taşıdı.
15 Ağustos 1993 - Türkiye Gazetesi
TÜRKİYE GAZETESİ ARŞİVLERİ NE DİYOR?
Hantavirüs, Türkiye topraklarına uzak bir kavram değil. Türkiye Gazetesi arşivleri, virüsün geçmiş yıllarda da halk sağlığı gündemini meşgul ettiğini gösteriyor. 1993’ten 2020 yılına kadar zaman zaman Türkiye Gazetesi haberlerine de konu olan virüsün endemik bölgelerdeki seyrini ve zaman zaman artış gösteren vaka sayıları yakından takip edildi.
Türkiye Gazetesi arşivinden 'Hantavirüs'
15 Ağustos 1993: ABD'deki Sin Nombre salgını "Fareler tehdit ediyor" manşetiyle duyuruldu.
20-21 Nisan ve 20 Mayıs 2009: Batı Karadeniz’de (Bartın ve Zonguldak) görülen ilk büyük vakalar, "Devlet Hastanesinde Hanta Virüsü paniği" ve "Hantavirüs'e ikinci kurban" başlıklarıyla gazetemizde geniş yer buldu.
14 Ocak 2019: Arjantin’deki ölümler "Hantavirüsüne bir kurban daha" haberiyle dış haberlerimizde yer aldı.
25 Mart 2020: COVID-19’un gölgesinde Çin’den gelen haber, "Çin'de yeni virüs: HANTA" başlığıyla okuyucuya aktarıldı.
Yeni değil, 900 yıllık sinsi bir tehdit! İşte fare virüsü olarak bilinen 'Hanta' gerçeği
TÜRKİYE'DE HANTAVİRÜS
2025 yılında Sağlık Genel Müdürlüğü'ne bağlı Zoonotik ve Vektörel Hastalıklar Daire Başkanlığı'nın hazırladığı Hantavirüs bilgilendirme kitapçığında, Türkiye'deki vakalar şöyle sıralanıyor:
Türkiye’de Hantavirüslerin yaban hayatındaki kemiricilerdeki varlığı, ilk kez 2004 yılında yayınlanmış bir saha çalışmasında bildirilmiştir.
İnsanlardaki RSHA olguları ise ilk kez, 2009 yılında Zonguldak-Bartın bölgesinden rapor edilmiştir.
Bartın’da 2009 yılında riskli meslek gruplarında yapılan çalışmada hantavirus seroprevalansı %5,2 saptanmıştır.
Giresun’da 2009 yılında yapılan araştırmada seroprevalans %3,2’dir.
Her iki araştırmada da en fazla tespit edilen virüs tipi Puumala (PUUV)’dur.
Düzce İli Yığılca İlçesi Kırık Köyünde 2017 yılında hantavirüs vakalarıyla ilişkili olarak yapılan araştırmada serum örneği alınan 103 kişiden 14’ünde immünoblot yöntemi ile seropozitiflik saptanmıştır.
Hantavirüs seropozitivitesi %13,6 olarak bulunmuştur.
Araştırmada tespit edilen virüs tipi PUUV’dur.
📌Hantavirüs Enfeksiyonu: Türkiye’de Yıllara Göre Vaka ve Ölüm Verileri (2009–2018)
2009–2018 dönemine ait veriler, Türkiye’de hantavirüs vakalarının düşük seyretmesine rağmen belirli yıllarda dikkat çekici artışlar yaşandığını ortaya koyuyor. Özellikle 2010 ve 2017 yıllarında vaka sayılarındaki yükseliş dikkat çekerken, fatalite oranlarının bazı yıllarda yüzde 10’a kadar çıkabilmesi hastalığın ciddiyetini gözler önüne seriyor.
Yıl | Nüfus | Vaka | Ölüm | Morbidite | Mortalite | Fatalite |
|---|---|---|---|---|---|---|
2009 | 72.561.312 | 31 | 2 | 0,04 | 0,03 | 6,5 |
2010 | 73.722.988 | 58 | 2 | 0,08 | 0,03 | 3,4 |
2011 | 74.724.269 | 34 | 1 | 0,05 | 0,01 | 2,9 |
2012 | 75.627.384 | 16 | 1 | 0,02 | 0,01 | 6,3 |
2013 | 76.667.864 | 10 | 1 | 0,01 | 0,01 | 10,0 |
2014 | 77.695.904 | 19 | 1 | 0,02 | 0,01 | 5,3 |
2015 | 78.741.053 | 4 | 0 | 0,01 | 0,00 | 0,0 |
2016 | 79.814.871 | 21 | 1 | 0,03 | 0,01 | 4,8 |
2017 | 80.810.525 | 36 | 3 | 0,04 | 0,04 | 8,3 |
2018 | 82.003.882 | 7 | 0 | 0,01 | 0,00 | 0,0 |
🟥İnfografikteki vaka ve ölüm sayılarına ilişkin veriler, Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan resmi raporlardan ve 2010 yılında düzenlenen Hantavirüs Sempozyumu bildirilerinden alınmıştır. Rakamlar, virüsün Türkiye’de ilk kez yaygın olarak saptandığı ve takip edildiği 2009 ile 2010 yıllarına ait tarihsel istatistikleri temsil etmektedir; güncel vaka sayılarını yansıtmamaktadır.
HANTAVİRÜS TÜRLERİNDEN HANGİSİ DAHA TEHLİKELİ?
Hantavirüsler coğrafyaya göre iki farklı klinik tablo sergiler:
Eski Dünya Virüsleri: Hantavirüs Renal Sendrom (RSHA): Özellikle Avrasya ve ülkemizde görülen türdür. Böbrek tutulumu, trombosit düşüklüğü ve kanamalı ateşle seyreder. Türkiye'deki vakalarda ölüm oranı %1 ile %7 arasında seyrederek, korkulandan daha rasyonel bir risk çerçevesinde kalmaktadır.
Yeni Dünya Virüsleri: Hantavirüs Pulmoner Sendrom (HKPS): Daha çok Amerika kıtasında görülen ve solunum yetmezliğine yol açan, ölüm riski %30-50 seviyelerine çıkabilen daha ağır tablodur.
Kuluçka süresi: Enfeksiyonu kapmanızın ardından belirtiler hemen ortaya çıkmaz. Virüsün 12 ila 21 günlük (bazı vakalarda 1-5 haftalık) bir kuluçka süresi vardır. Bu süre zarfında ani ateş, kas ağrısı, iştahsızlık gibi belirtiler tetikleyici olabilir.
🟥Virüs normalde insandan insana geçmez. Ancak MV Hondius gemisinde de tespit edilen Güney Amerika kökenli Andes virüsü, bu kuralın dünyadaki en tehlikeli istisnasıdır.
Yeni değil, 900 yıllık sinsi bir tehdit! Fare virüsü olarak bilinen Hantanın 900 yıllık yolculuğu
DOĞAL KORUYUCU: KEDİ BESLEMEK BİR ÇÖZÜM MÜ?
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve uzmanlar, kemiricilerle mücadelenin en etkili yolunun "doğal dengenin korunması" olduğunu vurguluyor. Kırsal alanlarda fare popülasyonunu kontrol altına almak için bahçelerde kedi beslemek, virüsle temas riskini azaltan biyolojik bir yöntem olarak öneriliyor.
⚠️BUNLARI ASLA YAPMAYIN!
Çıplak elle müdahale etmeyin: Ölü veya canlı hiçbir kemirgeni (fare/sıçan) eldivensiz tutmayın.
Toz kaldırmayın: Kemirgenlerin yaşadığı veya dışkılarının bulunduğu yerleri (depo, baraka, bodrum) kuru süpürge ile temizlemeyin. Bu, virüsün havaya karışmasına ve solunmasına neden olur.
Yanlış temizlik yapmayın: Temizlik yaparken mutlaka 1/10 oranında sulandırılmış çamaşır suyu ile yüzeyleri ıslatın, virüsü etkisiz hale getirin.
Yiyecekleri açıkta bırakmayın: Evinizde yiyecek artıklarını açıkta bırakarak kemirgenleri davet etmeyin.
Belirtileri ihmal etmeyin: Özellikle son 3 hafta içinde bir kemirgenle temas etmiş veya o bölgelerde bulunmuşsanız; ani başlayan ateş, şiddetli kas ağrısı, bulantı veya göz çevresinde kızarıklık durumunda vakit kaybetmeden hekiminize danışın.
Hantavirüs Hakkında Bilgiler | |
|---|---|
Hantavirüs Nedir? | Hantavirüs, Hantaviridae ailesinde yer alan ve insanlarda enfeksiyona yol açabilen bir virüs grubudur. Genellikle fare ve sıçan gibi kemirgenlerle ilişkilidir. Kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya tükürüğüyle kirlenmiş ortamlarla temas edilmesi sonucunda insanlara bulaşabilir. İki ana klinik tabloyla karşımıza çıkar: Hantavirüs Pulmoner Sendromu (HPS) ve Hemorajik Ateş ve Renal Sendrom (HFRS). |
Hantavirüs Pulmoner Sendromu (HPS) | Daha çok Amerika kıtasında görülen ve ağırlıklı olarak solunum sistemini etkileyen bir hastalıktır. Virüs akciğer dokusunu etkileyerek sıvı birikimine neden olur ve ciddi solunum yetmezliğine yol açabilir. Hızlı ilerleyebilir ve erken tanı konulmadığında hayati risk oluşturabilir. |
Hemorajik Ateş ve Renal Sendrom (HFRS) | Genellikle Avrupa ve Asya’da görülen bir hantavirüs enfeksiyonu türüdür. Virüs, özellikle böbrekleri ve damar sistemini etkiler. Damar geçirgenliğinde artışa bağlı olarak kanama eğilimi ve böbrek fonksiyonlarında bozulma görülebilir. |
Hantavirüs Belirtileri (Erken Dönem) | Yüksek ateş ve titreme, halsizlik, yoğun yorgunluk, baş ağrısı, kas ağrıları (sırt, kalça, bacaklarda), bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal, iştahsızlık, nefes darlığı, öksürük, göğüste sıkışma hissi, bulanık görme, yüzde kızarıklık, gözlerde kızarıklık, ciltte döküntü. |
Hantavirüs Belirtileri (İleri Dönem - HPS) | İlerleyici ve şiddetli nefes darlığı, kuru öksürük, göğüste baskı veya doluluk hissi, akciğerlerde sıvı toplanması (pulmoner ödem), solunum fonksiyonlarında ciddi bozulma, tansiyon düşüklüğü ve dolaşım bozukluğu (şok tablosu). |
Hantavirüs Belirtileri (İleri Dönem - HFRS) | Bel ve böbrek bölgesinde belirgin ağrı, idrar miktarında azalma veya kesilmesi, yüz, el ve ayaklarda şişlik (ödem), kanama eğiliminde artış (burun, diş eti, idrar veya ciltte), düşük tansiyon ve dolaşım problemleri, böbrek fonksiyonlarında ciddi bozulma (böbrek yetmezliği). |
Hantavirüs Nasıl Bulaşır? | Virüsü taşıyan kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya tükürüğüyle kirlenmiş tozların solunması, kontamine yüzeylere temas edilmesi, kirli ellerin ağız, burun veya gözle temas etmesi, kemirgen ısırıkları ve kirlenmiş yiyecek ve su tüketimi ile bulaşır. Genellikle insandan insana bulaşmaz. |
Riskli Alanlar | Depo, kiler, ahır, bodrum, garaj, kullanılmayan evler, tarım alanları ve ormanlık bölgelerdeki kapalı yapılar. |
Hantavirüs Nasıl Teşhis Edilir? | Hastanın belirtileri, kemirgen teması veya riskli çevre öyküsü ve laboratuvar testleri (antikor araştırması, virüsün genetik materyalinin saptanması) ile konulur. Görüntüleme yöntemleri (akciğer grafisi, bilgisayarlı tomografi) ve idrar/böbrek fonksiyon testleri de destekleyici olabilir. |
Hantavirüs Nasıl Tedavi Edilir? | Özel bir ilaçtan çok, hastanın genel durumunu korumaya ve gelişebilecek komplikasyonları kontrol altına almaya yönelik destekleyici tedavilerle planlanır. Sıvı ve elektrolit dengesi takibi, oksijen desteği, yoğun bakım takibi, solunum ve böbrek fonksiyonlarının izlenmesi, tansiyon ve dolaşım desteği uygulanabilir. |
Sık Sorulan Sorular |
|
