: İran, Hürmüz Boğazı'nda Güvenli Geçiş İçin Yeni Bir Öneri Sundu

Müzakere Masasındaki Yeni Hürmüz Teklifi

Tahran tarafından bilgilendirilen bir kaynağın aktardığına göre, Amerika Birleşik Devletleri ile yürütülen müzakereler çerçevesinde İran tarafından sunulan teklifler arasında, gemilerin Hürmüz Boğazı'nın Umman tarafını saldırı riski olmaksızın serbestçe kullanmasına olanak tanınması seçeneği yer alıyor. Ancak bu önerinin hayata geçmesi, yeniden bir çatışmanın önlenmesine yönelik bir anlaşmaya varılması koşuluna bağlanıyor.

ABD-İsrail ve İran arasındaki savaş, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz akışının yaklaşık %20'sinin gerçekleştiği boğazdaki trafiğin İran tarafından kesintiye uğratılmasıyla küresel enerji tedarikinde bugüne kadarki en büyük aksamaya neden oldu. 28 Şubat'ta savaşın başlamasından bu yana yüzlerce tanker ve diğer gemi ile birlikte 20.000 denizci Körfez'de mahsur kalmış durumda.

8 Nisan'da iki haftalık bir ateşkes yürürlüğe girmiş ve ABD Başkanı Donald Trump Çarşamba günü savaşın bitmeye yakın olduğunu ifade etmişti. Buna rağmen, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol, müzakerelerdeki kilit mesele olma özelliğini koruyor.

Teklifin Koşulları ve Belirsizlikler

Konunun hassasiyeti nedeniyle isminin açıklanmasını istemeyen kaynak, Tahran'ın herhangi bir engelleme olmaksızın gemilerin dar boğazın Umman sularındaki diğer tarafını kullanmasına rıza gösterebileceğini belirtti. Kaynak, İran'ın bu su şeridine döşemiş olabileceği mayınları temizlemeyi kabul edip etmeyeceği veya İsrail bağlantılı olanlar da dahil olmak üzere tüm gemilerin serbestçe geçişine izin verilip verilmeyeceği konusunda ise bilgi vermedi.

Ancak kaynak, teklifin Washington'un Tahran'ın taleplerini karşılamaya hazır olup olmamasına bağlı olduğunun altını çizdi. Bu durum, Hürmüz Boğazı konusunda potansiyel bir atılım için merkezi bir koşul olarak öne çıkıyor. Beyaz Saray'dan konuyla ilgili bir yoruma yönelik talebe henüz yanıt gelmedi. İran Dışişleri Bakanlığı'na da yorum için hemen ulaşılamadı.

Batılı bir güvenlik kaynağı ise gemilerin Umman sularından engelsiz geçişine izin verilmesi teklifi üzerinde çalışıldığını doğrularken, Washington'dan henüz bir yanıt gelip gelmediğinin belirsiz olduğunu kaydetti. İran ile Umman arasında yer alan ve sadece 34 km (21 mil) genişliğindeki bu su şeridi, Körfez'den Hint Okyanusu'na geçişi sağlayarak Orta Doğu'dan gelen enerji kaynakları ve gübre gibi diğer hayati mallar için ana güzergahı oluşturuyor.

Gerilimi Düşürme Adımı

Bu öneri, Tahran'ın son haftalarda gündeme getirdiği daha çatışmacı fikirlerden geri adım attığına işaret eden ilk somut adım niteliğinde. Bu fikirler arasında, uluslararası su yolundan geçiş yapan gemilerden ücret alınması ve boğaz üzerinde egemenlik ilanı gibi, küresel denizcilik endüstrisi tarafından denizcilik sözleşmelerinin ihlali ve eşi benzeri görülmemiş tek taraflı adımlar olarak değerlendirilen yaklaşımlar bulunuyordu.

BM'nin Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün (IMO) bu hafta Londra'da toplanan üye ülkeleri, İran'ın boğazı kullanan gemilerden geçiş ücreti alma fikrine karşı çıkmış ve IMO bu durumu "tehlikeli bir emsal teşkil edeceği" şeklinde nitelendirmişti. İran'ın yeni teklifi, aynı zamanda, İran'ın su yolunu geçen gemilere periyodik olarak el koymasına rağmen on yıllardır yürürlükte olan boğazdan geçişlerdeki mevcut durumun yeniden tesis edilmesine yönelik ilk hamle olacaktır.

Bölge ülkelerinin mutabakatıyla 1968'de BM'nin denizcilik ajansı tarafından kabul edilen ve "iki yönlü trafik ayırım düzeni" olarak bilinen sistem, mevcut gemi rotalama sistemini oluşturarak seyir koridorlarını İran ve Umman suları arasında bölmüştü. Pazartesi günü ABD, İran limanlarından ayrılan petrol gemilerine yönelik bir abluka uygulamaya koymuş ve 28 Şubat'tan bu yana genel deniz trafiği düşük seviyede kalmıştı.