ABD Savunma Bakanlığı'nın (Pentagon) F-35 savaş uçağı programında milyarlarca dolar değerindeki yedek parçaların kayıtlarda görünmemesi, Washington'da yeni bir siyasi ve güvenlik krizini tetikledi.
ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO) tarafından yayımlanan güncel rapora göre, Mart 2026 itibarıyla envanterde yaklaşık 31 milyar dolar değerinde 26 milyon yedek parça yer alıyor. Ancak değeri 2,5 milyar dolara ulaşan yaklaşık 17 bin parçanın Pentagon'un kayıt sisteminde bulunmadığı tespit edildi. Buna ek olarak, 2018-2022 yılları arasında izi kaybedilen ve değeri 85 milyon doları aşan bir milyondan fazla parçanın akıbeti de belirsizliğini koruyor. F-35A, F-35B ve F-35C modellerinin bakımında kullanılan motor, iniş takımı ve çeşitli bağlantı elemanlarından oluşan bu ortak havuzdaki kayıplar, hem ABD ordusunu hem de projeye katılan diğer ülkeleri ilgilendiriyor.
Konuyu değerlendiren Güvenlik Uzmanı ve Emekli İstihbarat Albayı Coşkun Başbuğ, yaşananların sıradan bir envanter hatası olarak geçiştirilemeyeceğini belirterek olayın perde arkasına dair şu tespitlerde bulundu:
Casusluk İhtimali Zayıf: Parçaların farklı ülkelerde üretilip ABD'de birleştirildiğini hatırlatan Başbuğ, olayın başka bir ülkeye teknoloji transferi veya casusluk faaliyetiyle bağlantılı olma ihtimalini düşük görüyor. Başbuğ'a göre bu durum, dış müdahaleden ziyade ABD'nin kendi içinde yaşadığı yapısal bir kriz.
Siyasi Hesaplaşma ve "Tezgah" İhtimali: ABD'deki ulusalcı ve küreselci kanatlar arasındaki güç mücadelesine dikkat çeken Başbuğ, 17 bin parçanın kaybolmasının doğrudan Trump yönetimini sorgulatmak ve siyasi açıdan köşeye sıkıştırmak için kurgulanmış bir hamle olabileceğini ifade ediyor.
Soruşturma ve Sorumluluk: Gizliliğin esas olduğu böylesine kritik bir projede yaşanan açığın "hükümet düşürebilecek kadar ciddi" olduğunu vurgulayan Başbuğ, kapsamlı bir soruşturma sonucunda ihmal tespit edilmesi halinde siyasi faturanın doğrudan başkana kesileceğini belirtiyor.
Üretim Süreci Etkilenmeyecek: Kayıp parça sayısının ciddiyetine rağmen bunların uçuş güvenliğini veya tedarik zincirini tamamen kilitleyecek kritik bileşenler olup olmadığının bilinmediğini söyleyen Başbuğ, geçmişe dönük bu kayıpların mevcut F-35 üretimini durdurma noktasına getirmeyeceğini öngörüyor.
ABD kamuoyu, Kongre ve savunma çevrelerinde konunun temel yansımaları şu başlıklarda toplanıyor:
1. Siyasi Tartışma: Hükümet Krizi Değil, "Bürokratik ve Mali Sorumluluk"
Hükümet Düşürme Beklentisi Yok: ABD'deki başkanlık sistemi yapısı gereği, bir denetim raporu doğrudan hükümeti düşüren bir mekanizma işletmiyor. Raporun zamanlaması (Kasım 2026) itibarıyla Washington'da bu durum "başkana kurulmuş bir siyasi kumpas" olarak değil, Pentagon'un 2018'den bu yana art arda başarısız olduğu mali denetimlerin (audit) yeni bir halkası olarak görülüyor.
Kongre'nin Bütçe Baskısı: ABD Kongresi'ndeki hem Demokrat hem de Cumhuriyetçi üyeler, yaşam döngüsü maliyeti 1,9 trilyon doları aşan programda 26 milyon parçanın (toplam 31 milyar dolar) sağlıklı takip edilememesini sert biçimde eleştiriyor. Kongre kanadında tepkiler, gelecek dönem savunma bütçesi onaylarında F-35 Ortak Program Ofisi'ne (JPO) ve ana yüklenici Lockheed Martin'e yönelik daha sıkı şartlar getirilmesi yönünde yoğunlaşıyor.
2. Çin ve Tedarik Zinciri Güvenliği Endişesi
Hong Kong Skandalıyla Birleşen Tepki: GAO raporu doğrudan bir casusluk tespit etmese de, ABD medyasında ve kamuoyunda bu haber Avustralya'dan ABD'ye tamire gönderilen gizli F-35 parçalarının bir kargo firması (UPS) hatasıyla Hong Kong üzerinden geçirilip Çin tarafından ele geçirildiği iddialarıyla birlikte ele alınıyor.
Tedarikçi Körlüğü: Raporda, bazı alt yüklenicilerin elindeki F-35 parçalarının nerede tutulduğunun bile Pentagon sistemlerinde bilinmediği vurgulanıyor. Bu durum ABD'li güvenlik uzmanları tarafından "casusluktan ziyade hırsızlık, dolandırıcılık ve düşman istihbaratının sızmasına davetiye çıkaran büyük bir kör nokta" olarak yorumlanıyor.
3. Pentagon ve Savunma Sanayiinin Savunması
"Parçalar Çalınmadı, Kayıtlar Güncel Değil": Pentagon ve F-35 Ortak Program Ofisi (JPO), GAO'nun sunduğu 4 temel tavsiyenin tamamını kabul etti. Savunma yetkilileri, 1,3 ile 2,5 milyar dolar arasında değer biçilen yaklaşık 17 bin parçanın fiziksel olarak "buharlaşmadığını", sorunun Lockheed Martin ve Pratt & Whitney'in envanter yazılımları ile Pentagon'un kayıt sisteminin gerçek zamanlı entegre olmamasından (verilerin 3 ayda bir manuel girilmesinden) kaynaklandığını savunuyor.
2027 Hedefi: Savunma Sözleşme Denetim Ajansı (DCAA), JPO ile birlikte dünya genelindeki 700'den fazla tesiste bulunan F-35 parçalarının tam sayımını ve envanter eşleştirmesini Mart 2027'ye kadar tamamlamak üzere çalışma başlattığını duyurdu.
4. Amerikan Kamuoyundaki Tepkiler
Amerikan vergi mükellefleri ve sosyal medya platformlarında ise tepkiler daha çok ironi ve öfke barındırıyor. Kamuoyunda en çok paylaşılan eleştiri; "Devlet vatandaşın 6 dolarlık vergi borcunu kuruşu kuruşuna takip edebilirken, Pentagon'un milyarlarca dolarlık savaş uçağı parçalarının nerede olduğunu bilmemesi" yönünde.




