Haifa Üniversitesi'nde sosyoloji profesörü ve İsrail toplumu üzerine önde gelen araştırmacılardan biri olan Almog, on yıllardır İsrail kimliği ve dönüşümlerini inceliyor. İsrail'deki yaşam tarzları, değerler, inançlar ve sosyal değişimleri ele alan kitaplar, araştırma makaleleri ve konferanslar yayınladı. Kendisi, eski İsrail Donanması Komutanı Tuğamiral Zeev Almog ve çocuk edebiyatı uzmanı Dr. Gaula Almog'un oğludur.
Profesör Oz Almog
Oz Almog, hükümet değişikliğinin, dini ve milliyetçi hareketlerin yükselişi ve toplumsal sözleşmenin aşınmasıyla belirginleşen İsrail toplumundaki derin dönüşümleri ele almayacağı konusunda uyardı. İsrail toplumu üzerine çalışan akademisyen, yeni kitabı "Evsiz Bir Ülke: İsrail'i Terk Etme Zamanı Geldi mi?"de, İsrail'de kalmanın kişisel değerlerden ve çocuklarının geleceğinden vazgeçmek anlamına gelebileceğini savunarak, İsrail'i terk etmeyi bile öneriyor.
İsrail akademik ve liberal elitinin bazı kesimlerindeki hayal kırıklığının boyutunu yansıtan bir tavırla Almog, liberal İsraillileri İsrail'den ayrılmayı ciddi olarak düşünmeye çağırdı ve İsrail'in "geri dönüşü olmayan bir noktaya" ulaştığını, hükümet değişse bile "aydınlanma ve çoğulculuk yolunu" yeniden kurma şansının son derece sınırlı olduğunu savundu.
Yunanistan'dan İbranice yayın yapan "Walla" adlı internet sitesine verdiği röportajda, yeni kitabı "Yok Olan Bir Ülke: İsrail'i Terk Etme Zamanı Geldi mi?"nin yayınlanmasıyla eş zamanlı olarak konuşan 66 yaşındaki Almog, kitabın başlığında sorulan soruya cevabının "evet" olduğunu belirterek, bu tavsiyesinin başka bir ideal yerin varlığına olan inancından değil, İsrail'in son yıllarda tanık olduğu siyasi, sosyal ve güvenlik dönüşümlerinin birikiminden kaynaklandığını açıkladı.
Dört yıllık bir inceleme süreci... Netanyahu krizi yaratmadı, ancak körükledi.
Almog, son dört yılın kendisi için zorlu bir süreç olduğunu, İsrail toplumu hakkındaki görüşlerini gözden geçirdiğini ve önceki algılarını terk ettiğini söylüyor. Hayal kırıklığının nedenlerinin sadece mevcut hükümetle veya "rejime karşı darbe" olarak adlandırdığı olayla, 7 Ekim 2023 saldırısı ve ardından gelen savaşla sınırlı olmadığını, bu olayların İsrail toplumunun yapısında meydana gelen derin dönüşümleri ortaya koymasıyla ilgili olduğunu vurguluyor.
Başbakan Benjamin Netanyahu'yu doğrudan eleştiren Almog, toplumda var olan yoksunluk duyguları, kıskançlık, dini ve ulusal aşırıcılık ve ortak noktaların azalması gibi zayıflıkları ve bölünmeleri Netanyahu'nun icat etmediğini, bunların iktidara gelmeden önce de var olduğunu belirterek, Netanyahu'nun bunları siyasi olarak istismar etme olasılığını fark ettiğini ve bunları besleyip yönetim araçlarına dönüştürmek için çalıştığını kaydetti.
Almog, Netanyahu'yu korkuları körüklemek, eski kırgınlıkları yeniden canlandırmak ve hayal kırıklığını nefrete dönüştürmekle, ayrıca suistimalleri haklı çıkarmakla ve geniş kesimleri siyasi kampa bağlılığın hakikat, hukuk ve ahlaktan daha önemli olduğuna ikna etmekle suçladı.
Almog, Netanyahu'nun seçimlerden sonra görevden ayrılabileceğini belirtirken, sorunun başbakanın kişiliğinden öteye gittiğini vurgulayarak, Netanyahu'nun yıllar içinde etkilerini güçlendiren sosyal ve kültürel akımlara dayandığını söyledi ve ekledi: "Hükümet değiştirilebilir, ancak toplumu değiştirmek çok daha zordur."
Bunu, yıllar boyunca, seçimden seçime, kötü hükümetten krize, savaştan savaşa ve bir başka değişim vaadine rağmen asla gelmeyen bir otobüsü bekleyen birinin örneğiyle açıkladı; ta ki bir gün otobüsü beklemekten vazgeçip yürüyerek yoluna devam etmeye karar verene kadar. Bu, İsrail'in reform yapmasını beklemekten vazgeçip onu terk etmesi gerektiğine inanmaya doğru geçişini açıklamak için kullandığı bir metafor.
"Hain olarak damgalanmak"... Hayatta kalmak, kişinin kendini terk etmesi anlamına gelebilir.
Almog, İsrail'den ayrılmanın bir tür ihanet olduğu görüşüne karşı çıkıyor ve ayrılanları hain olarak nitelendirmenin, kendi ifadesiyle, onlara duygusal baskı uygulamak ve onları İsrail içinde tutmak için bir yöntem olduğuna inanıyor.
Mevcut koşullardaki paradoksun, hayatta kalmanın bir kişinin "çok daha önemli bir şeye, yani kendisine ihanet etmesini" gerektirebileceği olduğunu söyleyen yazar, "Gezgin Yahudi" fikrinin ve bireyin kendisine daha iyi ve daha güvenli bir yaşam sağlayacak yeri seçme hakkının yeniden canlandırılması çağrısında bulunuyor.
Kitabının sonuç bölümünde, Yahudi kimliğinin belirli bir toprağa kalıcı bir bağlılık dayatmadığı ve İsraillilerin ülke dışında farklı bir yaşam seçme hakkına sahip olduğu fikrine dayanarak, "Babamız İbrahim bile kendi evinde kalmadı" diyerek Hz. İbrahim'i örnek gösteriyor.
Almog bu argümanıyla, ülkeyi terk etmeyi "ulusal projeyi" terk etmek olarak gören Siyonist söylemdeki yerleşik tabulardan birini yıkmaya çalışıyor ve göçü, aidiyet duygusunun zayıflığının kanıtı değil, meşru bir ahlaki ve kişisel seçim olarak sunuyor.
Harediler ve ulusal-dini hareketle yapılan toplumsal sözleşme bozuldu.
Almog, analizinin merkezine, İsrail toplumunun kesimleri arasındaki toplumsal sözleşmenin bozulmasını, özellikle de siyasi ve sosyal nüfuzun en önde gelen merkezleri olarak gördüğü iki grupla olan ilişkiyi yerleştiriyor: Haredi topluluğu ve mesihçi Siyonist dini hareket.
Almog, Haredi topluluğuyla ilgili olarak, "bilim toplumu" olarak adlandırdığı yapıyı eleştiriyor ve izolasyona, devlet desteğine bağımlılığa, askerlik yapmamaya ve ayrıcalık elde etmek için siyasi nüfuz kullanmaya dayalı sosyo-ekonomik modelin toplumun geri kalanı için bir yük oluşturduğunu savunuyor.
Ona göre bu model, çalışan İsraillilerin ödediği vergiler ve askerlik hizmeti yapan sektörlerdeki bireylerin sağladığı yardımlar üzerine kuruludur ve toplumun farklı kesimleri arasında yüklerin, hakların ve görevlerin dağılımındaki dengesizliğe işaret etmektedir.
Dini Siyonist hareketine gelince, Almog, bu hareketin "tehlikeli bir dönüşüm" geçirdiğine inanıyor; bu dönüşüm, onun analizine göre, orijinal Siyonist projenin doğasında bir değişikliğe yol açmış, bir devlet kurmayı ve Yahudiler için egemen bir sığınak sağlamayı amaçlayan bir projeden, şiddet ve felaketçi dini kurtuluş vizyonlarıyla birlikte toprak, yerleşim yerleri ve tepelere odaklanan bir yönelime dönüşmüştür.
Bu değişim, devleti ve kurumlarını inşa etmeye odaklanan Siyonizm'den, dini ve mesihçi düşünceleri sivil ve siyasi düşüncelerin önüne koyan hareketlere geçişi yansıttığı şeklinde yorumlanmaktadır.
Siyasi baskılar ve sessiz göçmenlik arasında sıkışıp kalmış liberal orta sınıf
Almog, bu iki akım arasında seküler ve liberal orta sınıfın kuşatma altında olduğunu düşünüyor; bu sınıfı ekonominin, ordunun, bilimsel ve profesyonel kurumların omurgası olarak tanımlıyor.
Ona göre bu kesim, ileri teknoloji sektöründe çalışan yaklaşık 400.000 kişiyi, bilim insanlarını, doktorları ve askeri liderleri kapsıyor ve bu kişiler ekonominin ve askerlik hizmetinin yükünün önemli bir bölümünü üstleniyor.
Ona göre göçün belirtileri sadece yüksek sesli duyurular veya nihai ayrılma kararlarıyla sınırlı değil, bazı İsraillilerin yabancı pasaport edinmesi, yurtdışında banka hesabı açması, çocukları için okul araması, Yunanistan ve Portekiz'deki emlak fiyatları veya Kıbrıs'taki sağlık sistemleri hakkında bilgi edinmesi gibi kademeli adımlarda da ortaya çıkıyor.
Almog bu adımları, şu anda nihai bir karar vermeden ülkeyi terk etme "seçeneğini" koruma girişimi olarak nitelendiriyor ve "seçenek" kelimesinin, henüz ülkeyi fiilen terk etmeden ülkeyi terk etmeye olanak sağladığını ekliyor.
Sosyolog, bu eğilimi ultra-Ortodoks toplulukla olan sosyal sözleşmenin bozulmasına bağlıyor ve doktorların, mühendislerin ve yüksek teknoloji sektöründeki çalışanların, paralarının ve askeri fedakarlıklarının, değerleriyle bağdaşmayan bir siyasi sistemi desteklemek ve aynı yükümlülükleri yerine getirmeyen grupları finanse etmek için kullanıldığını hissedebileceklerini söylüyor.
Üretken bu kesimin, kademeli bile olsa, ortadan kalkmasının devleti ekonomik, askeri ve bilimsel dayanaklarından birinden mahrum bırakabileceği ve kontrol altına alınması zor bir krize doğru itebileceği konusunda uyarıda bulunuyor.
Kudüs, İsrail'in karşılaşabileceği durumun bir örneğidir.
Almog, üretken sınıfın gerilemesi ve göçünün yol açabileceği sonuçlara örnek olarak Kudüs'ü gösteriyor; zira ona göre şehir, ekonomisini destekleyebilecek nüfusunun bir kısmını kaybetmiş ve devlet bütçelerine ve kurtarma programlarına bağımlı yoksul bir şehir haline gelmiştir.
Bu örnek, hayati sektörlerdeki vasıflı işçiler arasında sessiz göç olgusunun yaygınlaşması halinde İsrail genelinde neler olabileceğine dair bir uyarı niteliği taşımaktadır; zira bu grubun ayrılması, devleti krizden kurtarabilecek "başka bir İsrail"in ortaya çıkmasına olanak tanımayacaktır.
Ona göre, liberal İsraillilerin karşı karşıya olduğu soru artık İsrail'den ayrılmanın ihanet olup olmadığı değil, mevcut dönüşümler ışığında İsrail'de kalmanın kişinin
