Polonya'da Anayasa Mahkemesi krizi, kökleri 2015 yılına dayanan ancak 2026 yılının Ekim ayı sonlarında polis müdahalesi, görevden uzaklaştırmalar ve "darbe" iddialarıyla zirveye ulaşan büyük bir yargı ve devlet krizidir.

Olayın tarihsel gelişimi ve son durumu şu maddelerle özetlenebilir:

• 1. Krizin Kökleri (2015 Yılı Atama Tartışması):Kriz, 2015 yılında milliyetçi/muhafazakâr Hukuk ve Adalet Partisi'nin (PiS) iktidara gelmesiyle başladı. Önceki hükümetin atadığı bazı Anayasa Mahkemesi yargıçlarının yeminleri kabul edilmedi. İktidardaki PiS partisi, mahkemeye kendi belirlediği yargıçları atadı ve sonraki yıllarda Anayasa Mahkemesi'ni büyük oranda iktidara yakın isimlerle doldurdu.
  

• 2. Avrupa Yargısı ve Uluslararası İtirazlar:Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD), Polonya Anayasa Mahkemesi'ne yapılan bu atamalarda ciddi usulsüzlükler tespit ederek mahkemenin "tarafsızlık ve bağımsızlığını kaybettiğine" dair kararlar verdi.
  

• 3. Donald Tusk Hükümeti ve İktidar Değişimi:2023 sonunda iktidara gelen AB yanlısı liberal Başbakan Donald Tusk, yargı bağımsızlığını ve hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmeyi vadetti. Tusk hükümeti, PiS döneminde atanan ve "gölge yargıç" olarak adlandırılan üyelerin kararlarını geçersiz kılmak için adımlar atmaya çalıştı.
  

• 4. Meclis, Cumhurbaşkanı ve Mahkeme Başkanı Kilitlenmesi:Polonya Parlamentosu (Sejm) yeni yargıçlar seçse de, Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki atamaları veto etti. Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Święczkowski ise meclisin seçtiği yargıçların göreve başlamasını engelledi. Bu kilitlenme mahkemenin işlevsiz kalmasına yol açtı.
  

• 5. Görevden Uzaklaştırmalar ve En Kıdemli Yargıç Müdahalesi (Ekim 2026):Ekim 2026'da Anayasa Mahkemesi Yargıcı Anna Korwin-Piotrowska, yeni yargıçların genel kurula katılımının engellendiği gerekçesiyle en kıdemli yargıç sıfatıyla yönetimi devraldığını duyurdu. Mahkeme Başkanı Bogdan Święczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartłomiej Sochański’nin yetkileri bir aylığına askıya alındı.
  

• 6. Polis Müdahalesi ve Mahkeme Kapısında Gerilim:30 Ekim 2026 gecesi Polonya polisi, güvenlik gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi binası çevresini kordon altına aldı. Görevden uzaklaştırılan Mahkeme Başkanı Święczkowski, kapıdaki zincirleri kestirerek binaya girmeye çalışsa da çevik kuvvet polisleri tarafından engellendi.
  

• 7. "Darbe" İddiaları ve Cumhurbaşkanının Gezisini Yarıda Kesmesi:Görevden uzaklaştırılan mahkeme yönetimi ve muhalefet, yaşananları "anayasal darbe" ve mahkemenin yasadışı ele geçirilmesi olarak nitelendirdi. Olaylar sırasında Senegal'e resmi ziyarete gitmekte olan Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, uçak havadayken gezisini iptal edip acilen Polonya'ya döndü.
  

• 8. Başbakan Tusk’ın Tutumu:Başbakan Donald Tusk, polisin ve yeni mahkeme yönetiminin adımlarını savunarak, "PiS döneminde yıllarca süren hukuksuzluğun ardından hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmenin kararlı adımlar gerektirdiğini" belirterek sürece destek verdi.

Özetle olay; ülkedeki hükümet (Donald Tusk) ile Cumhurbaşkanı (Karol Nawrocki) ve eski iktidar kanadı arasında Anayasa Mahkemesi'nin kontrolü üzerine patlak veren derin bir devlet krizidir.

Polonya'da siyasi gerginlik: Anayasa Mahkemesi'ne polis konuşlandırıldı

Polonya'da hükümet ile Anayasa Mahkemesi başkanı ve yardımcısı arasında tırmanan gerilim üzerine, mahkeme binasına çevik kuvvet polisleri konuşlandırıldı.

Başbakan Donald Tusk hükümeti ile ana muhalefetteki sağcı Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) liderleri arasında Anayasa Mahkemesi üzerinden bir gerilim yaşanıyor.

Gerilimin sebebi PiS hükümeti döneminde atanan Anayasa Mahkemesi üyeleri.

Adalet Bakanı Waldemar Zurek, Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski ve Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski'nin haklarında ceza davası açılabilmesi için dokunulmazlıklarının kaldırılmasını talep etti.

Bunun üzerinde mahkeme binasına polis konuşlandırıldı.

Çevik kuvvet polisleri, mahkeme binası önünde toplanan göstericilerin içeri girmesini engellemek için görevlendirildi.

Tusk, yargıyı siyasetten arındırma sözü vermişti.

30 Ekim Cuma günü Varşova'daki Anayasa Mahkemesi binası önünde toplanan PiS destekçilerine karşı bu hamlesini savundu.

PiS liderliğindeki hükümet 2015'te göreve gelmişti.

Ardından hızla, yasaların hukuka uygunluğuna karar verme yetkisine sahip olan Anayasa Mahkemesi'nde çoğunluğu sağlamak için hakim atamaları yapmıştı.

Kaynak,EPA_AutoIngest

Fotoğraf altı yazısı,Bogdan Swieczkowski, mahkeme binasının yakınında gazetecilere açıklama yaptı.

Anayasa Mahkemesi sosyal medya paylaşımında, hükümetin haklarında dava açmak istediği iki hakimin hâlâ mahkemenin yasal olarak atanmış üst düzey hakimleri olduğunu yazdı.

Paylaşımda, "Bu eylemlere katılan tüm kişiler darbe suçu işlemektedir" denildi.

Tusk ise sosyal medya paylaşımında şöyle yazdı:

"Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek görevimiz. Hukuk ve Adalet'in yıllarca süren hukuksuzluğunun ardından bu, kararlı adımlar gerektiren zor, bazen de sancılı bir süreçtir. Başka bir yol yok."

PiS tarafından desteklenen Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Yaz Gençlik Olimpiyat Oyunlarına katılmak üzere Senegal'e giderken uçağının Varşova'ya geri dönmesi talimatını verdi.

Kaynak,NurPhoto via Getty Images

Fotoğraf altı yazısı,Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki (solda) ile Başbakan Donald Tusk mahkeme konusunda siyasi bir çekişme içinde.

Avrupa'nın önde gelen mahkemeleri - Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Avrupa Birliği Adalet Divanı - PiS hükümetinin üç Anayasa Mahkemesi hakimini usulsüz bir şekilde seçtiğine hükmetmişti.

Bu yargıçların önceki parlamento tarafından geçerli bir şekilde doldurulmuş pozisyonları tekrarladığını açıklanmıştı.

Avrupa mahkemeleri, Polonya Anayasa Mahkemesi'nin artık "bağımsız ve tarafsız bir mahkeme" olmadığına da hükmetmişti.

Tusk hükümeti bu kararları gerekçe göstererek mahkemenin kararlarını yayımlamayı durdurdu.

Ancak Tusk, PiS döneminde yapılan değişiklikleri geri almayı başaramadı.

Bunun nedenlerinden biri Nawrocki ve PiS destekli selefi Andrzej Duda'nın başkanlık veto hakkını kullanarak bu girişimleri engellemesiydi.

Nawrocki ayrıca, seçim süreçlerinde kusurlar bulunduğu iddiasıyla, mart ayından bu yana parlamentonun seçtiği beş Anayasa Mahkemesi hakimini göreve başlatmayı da reddetti.

Hakimlerden biri olan Anna Korwin-Piotrowska, geçici olarak mahkemenin başına getirildi.

Bu ayın başlarında, Avrupa Konseyi'nin anayasal konulardaki danışma organı olan Venedik Komisyonu, Nawrocki'nin hakimlerin mahkeme kürsüsünde görev yapabilmeleri için yemin törenini gerçekleştirmesi gerektiğini söyledi.

Adalet Bakanı Waldemar Zurek, Swieczkowski ve yardımcısının, hakimlerin karar vermesine izin vermedikleri gerekçesiyle cezai işlemle karşı karşıya kalmaları gerektiğini söyledi.

Tusk'ın destekçilerinden bazıları, PiS dönemi reformlarını tersine çevirmek için kararlı bir şekilde harekete geçmemekle suçladılar.

Parlamento seçimleri gelecek yıl yapılacak ve bazıları bu hamleyi Tusk'ın bu seçmenler arasındaki popülaritesini artırma girişimi olarak görüyor.

Ancak eylemleri eleştirildi.

PiS dönemi yargı reformunun eleştirmeni olan ve Swieczkowskiyi mahkemenin en kötü başkanı olarak gördüğünü belirten avukat Marcin Matczak, görevden uzaklaştırılmasının "milyonlarca sebepten dolayı" hiçbir yasal dayanağı olmadığını söyledi.

Matczak sosyal medyada, "Anayasa Mahkemesi'nin bugünkü kararı, bence bu kurumu ve hukukun üstünlüğü meselesini yirmi yıl boyunca gömdü" diye yazdı.

"Silahlı polis görüntüleri ve Adalet Bakanı'nın Anayasa Mahkemesi başkanını kararnameyle görevden alabileceği yönündeki yasal yorumlar, önümüzdeki yıllarda hukukun üstünlüğüne karşı güçlü bir tepkiye yol açacaktır" diye ekledi.