Uzayda mantarla maden çıkardılar! Paha biçilemiyor

Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) yetiştirilen sıradan bir mantar, meteor kayasından yüksek teknoloji üretiminde kullanılan son derece değerli paladyumu çıkarmayı başardı.

Uzayda maden arayışı tartışmaları sürerken NASA destekli deneyden çarpıcı bir sonuç geldi.

Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) yetiştirilen sıradan bir mantar, meteor kayasından elektronik ve yüksek teknoloji üretiminde kullanılan son derece değerli bir metali çıkardı.

YÖRÜNGEDEKİ METEORDAN NE BULUNDU?

ISS'e ezilmiş meteor kayası sıvı kültürlerin bulunduğu kapalı odacıklara yerleştirildi. Numuneler haftalar boyunca mikro yerçekimi ortamında bekletildi.

Dünya’ya dönen örnekler Cornell Üniversitesi’nden Rosa Santomartino ve ekibi tarafından analiz edildi.

Microgravity dergisinde paylaşılan sonuçlara göre, sıradan bir mantarın meteor kayasından çözeltiye, test edilen bakteri türlerinden daha fazla paladyum saldığı görüldü.

Kimyasal madde eklenmeden metal ekstraksiyonu gerçekleşti.

PALADYUM NEDİR, NEDEN BU KADAR DEĞERLİ?

Cep telefonundan otomobile kadar birçok teknolojinin kalbinde yer alan paladyum, sınırlı rezervi nedeniyle küresel piyasalarda stratejik metaller arasında gösterilyor.

Yüksek değeri nedeniyle birçok ülke içinde adeta can damarı niteliğinde.

Otomobillerde egzoz gazlarını daha az zararlı maddelere dönüştüren katalitik konvertörlerde kullanılıyor. Elektronik devrelerde, cep telefonlarında ve dizüstü bilgisayarlarda yer alıyor. Mücevherat sektöründe ise altına beyaz renk vermek için tercih ediliyor.

Dünya genelinde sınırlı bölgelerde çıkarılıyor. Çoğunlukla bakır ve nikel cevherlerinin işlenmesi sırasında yan ürün olarak elde ediliyor. Rusya, Güney Afrika, Kanada ve ABD başlıca üretici ülkeler arasında bulunuyor.

MİKRO YERÇEKİMİNDE KİMYA DEĞİŞTİ

Bilim insanları, sıvıların mikro yerçekiminde Dünya’daki gibi davranmadığını da kaydetti. Yerçekimi olmadığı için konveksiyon akımları oluşmuyor; metal iyonları sıvı içinde çok daha yavaş hareket ediyor.

MANTAR BAKTERİYİ GERİDE BIRAKTI

Cornell Üniversitesi’nden Rosa Santomartino ve ekibi, bu koşullarda biyolojik madenciliğin işleyip işlemeyeceğini test etti. Küçük ölçekli deneyde sistem çalıştı. Yerçekimsiz ortamda da metal ekstraksiyonu gerçekleşti.

Deneyde Penicillium simplicissimum türü mantar, yörüngede Sphingomonas desiccabilis bakterisinden daha fazla paladyum saldı.

Bazı koşullarda kimyasal yöntemlerle elde edilenden daha fazla platin açığa çıktı.

Biyomadencilikte doğru mikroorganizma seçiminin belirleyici olduğu da tespit edilmiş oldu.

MEKANİK DEĞİL KİMYASAL ÇÖZÜM

Araştırma ekibi, mantarın metali fiziksel olarak delerek değil, çevresindeki kimyayı değiştirerek çözdüğünü fark etti.

Penicillium simplicissimum’un karboksilik asit üreterek metalleri kayadan ayırabildiği daha önceki çalışmalarla da biliniyor.

Kapalı sistemde bu asitlerin birikmesiyle kimyasal çözünme süreci devam etti.

UZAY KOŞULLARI METABOLİZMAYI DEĞİŞTİRDİ

Diğer yandan kimyasal analizde karboksilik asit üretimi arttı, farklı küçük moleküllerin miktarında yükseliş kaydedildi.

Uzay ortamı yalnızca metal çözünmesini değil, mikroorganizmaların ürettiği kimyasal bileşikleri de etkiliyor.

44 ELEMENT İNCELENDİ

Deney kapsamında 44 element ölçüldü. Ekstraksiyonun büyük bölümünü mantar kültürleri gerçekleştirdi.

Mikroorganizmalar 18 elementin çözeltiye geçmesini sağladı.