Bu düzeltme, ABD'nin Atina'daki Maslahatgüzarı Josh Huck'ın bölgesel ortaklar ve Dışişleri Bakanlığı'ndaki meslektaşlarıyla koordinasyon içinde yürüttüğü önemli çabalar sayesinde gerçekleştirildi; zira ilk açıklamada Libya Parlamentosu'nun anlaşmayı onaylaması kınanmamıştı.
Resimde, Libya ve Türkiye topraklarının harita üzerinde renklendirildiği, sol tarafta Dışişleri Bakanlığı mührünün bulunduğu küresel harita gösterilmektedir (Kürdistan 24).
ERBİL (Kurdistan 24) - ABD Dışişleri Bakanlığı, Libya Parlamentosu'nun Türkiye-Libya deniz sınırlandırma mutabakat zaptını onaylamasına ilişkin düzeltilmiş bir açıklama yayınlayarak, bu onayı yararsız ve kışkırtıcı olarak nitelendirdi ve bölgedeki gerilimleri artırdığını belirtti. Bu açıklama, ABD'nin Atina Büyükelçiliği ve Yunanistan'ın Washington Büyükelçiliği'nin, anlaşmaya ilişkin eleştirel bir tutum sergilemeyen ilk Dışişleri Bakanlığı açıklamasını tersine çevirmek için yürüttüğü koordineli çabaların ardından geldi.
Düzeltilmiş açıklamada, "Türkiye-Libya sınır belirleme mutabakat zaptının onaylanmasının duyurulması bölgede gerilimi artırmış, yararsız ve kışkırtıcıdır ve bu konudaki tutumumuz değişmemiştir" denildi. "Doğu Akdeniz'deki ortaklarımız da dahil olmak üzere tüm ülkeleri, denizcilik anlaşmazlıklarını iyi niyetli müzakereler yoluyla çözmeye ve her türlü kışkırtıcı davranıştan kaçınmaya teşvik ediyoruz. Yunanistan ve Türkiye, NATO müttefikleridir. Herhangi bir anlaşmazlık alanını ele almak için ikili olarak görüşmeye teşvik ediyoruz."
Neler Değişti ve Neden?
ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Libya Parlamentosu'nun 21 Ekim'de 2019 Türkiye-Libya deniz sınırı memorandumunu onaylamasına ilişkin ilk açıklamasında bu onayı kışkırtıcı veya sorunlu olarak nitelendirmemesinin ardından gelen koordineli diplomatik baskı sonucunda bu düzeltme yapıldı. Atina, ilk açıklamayı, Yunanistan'ın uluslararası deniz hukuku uyarınca yasadışı, geçersiz ve hükümsüz olarak sürekli olarak reddettiği anlaşmanın meşruiyetinin zımni bir kabulü olarak gördü. ABD'nin Atina'daki Maslahatgüzarı Josh Huck ve ekibi, bölgesel ortaklar ve Dışişleri Bakanlığı'ndaki meslektaşlarıyla koordineli olarak çalışarak, Washington'un Türkiye-Libya memorandumuna uzun süredir devam eden muhalefetini yeniden teyit eden bu düzeltmeyi sağladı.
Arka Plan
2019 yılında Türkiye ile Libya arasında imzalanan deniz sınırlarına ilişkin mutabakat zaptı, eleştirmenlerin iki ülke arasında yer alan ve BM Deniz Hukuku Sözleşmesi uyarınca kendi münhasır ekonomik bölgelerine sahip olan Girit de dahil olmak üzere Yunan adalarının varlığını göz ardı ettiğini savunduğu, Türk kıyıları ile Libya kıyıları arasında Akdeniz'de hayali bir çizgi çizmiştir. Yunanistan, anlaşmanın Yunan adalarının deniz yetkilerini ortadan kaldırmayı amaçladığını savunurken, Kıbrıs ise doğrudan Kıbrıs sularına tecavüz ettiğini belirtmiştir. Mısır, 2020 yılında Yunanistan ile Türkiye-Libya hattıyla doğrudan çelişen rakip bir deniz sınırı anlaşması imzalamıştır.
Avrupa Birliği, Libya Parlamentosu'nun anlaşmayı onayladığı gün olan 21 Ekim 2026'da anlaşmayı yasa dışı ve hukuka aykırı ilan etti. Türkiye ise onayı memnuniyetle karşıladı. Dışişleri Bakanlığı'nın düzeltilmiş açıklaması, Washington'ı anlaşmanın kışkırtıcı olduğu ve bölgesel gerilimleri artırdığı yönündeki AB'nin pozisyonuyla aynı hizaya getiriyor ve ilk açıklamanın belirsizliğine rağmen ABD'nin bu konudaki pozisyonunun değişmediğini yeniden teyit ediyor.
Düzeltilen açıklamada denizcilik anlaşmazlıklarının barışçıl yollarla çözülmesi çağrısı ve bu tür bir çözümün ticari yatırım ve arama çalışmalarının önünü açacağı yönündeki not, Rubio'nun bu ay Atina ziyareti sırasında Yunanistan Başbakanı Mitsotakis ile Avrupa ve Orta Doğu'yu birbirine bağlayan bir enerji transit koridoru olarak Yunanistan'ın rolü hakkında yaptığı görüşme göz önüne alındığında, Washington'ın Doğu Akdeniz enerji geliştirme konusundaki daha geniş ilgisini yansıtmaktadır.
ABD Dışişleri Bakanlığı'nın yaptığı bu hamle, kullanılan dil ve diplomatik ton açısından çok kritik bir geri adımdır (Yunanistan lehine, Türkiye aleyhine).
Kafanızın karışması çok normal, çünkü haberdeki fark tamamen diplomatik ifade oyunlarında gizli.
İki açıklama arasındaki farkı ve neyin değiştiğini şu şekilde basitleştirebiliriz:
1. İki Açıklama Arasındaki Temel Fark
İlk Açıklama (Hatalı/Yumuşak Bulunan):
Ne dedi? Libya Parlamentosu'nun anlaşmayı onayladığını not etti; ancak bu onayı kınamadı, kışkırtıcı bulmadı veya yasa dışı olarak nitelendirmedi. Genel ve nötr bir dille tarafları diyaloğa çağırdı.
Neden sorun oldu? Yunanistan ve Doğu Akdeniz'deki müttefikleri bu yumuşak dili, "ABD, Türkiye-Libya anlaşmasını zımnen (üstü kapalı olarak) kabul ediyor ve meşru görüyor" şeklinde yorumladı ve büyük tepki gösterdi.
İkinci / Düzeltilmiş Açıklama (Değiştirilen Son Hali):
Ne değişti? Açıklamaya doğrudan "yararsız, kışkırtıcı ve bölgede gerilimi artırıcı" ibareleri eklendi.
Net mesaj: Libya Parlamentosu'nun bu anlaşmayı onaylaması açıkça eleştirildi ve hedef alındı. ABD, "Bizim bu anlaşmaya karşı olan olumsuz tutumumuz değişmedi" diyerek AB ve Yunanistan çizgisine geri döndüğünü ilan etti.
2. Tabloyla Kısa Özet
Konu | İlk Açıklama | Düzeltilmiş (Yeni) Açıklama |
Libya Parlamentosu'nun Onayı | Eleştirilmedi, nötr geçiştirildi. | "Yararsız, kışkırtıcı ve gerilimi tırmandırıcı" olarak tanımlandı. |
ABD'nin Pozisyonu | Belirsiz ve yumuşak bir algı yarattı. | Türkiye-Libya anlaşmasına karşı olduğu netleştirildi. |
Atina ve AB Açısından | Endişe ve tepkiyle karşılandı. | Diplomatik baskı sonucu istekleri kabul ettirildi. |
Özetle Ne Oldu?
ABD Dışişleri Bakanlığı ilk başta Türkiye ile Libya arasındaki deniz sınırlandırma onayına sert bir tepki vermeyip geçiştirmek istedi. Ancak Atina'daki ABD Maslahatgüzarı ve Yunan diplomasisinin araya girmesiyle ABD geri adım attı. İlk açıklamaya "kışkırtıcı ve yararsız" kelimelerini ekleyerek metni Türkiye'nin aleyhine ve Yunanistan'ın tezlerini destekleyecek şekilde güncelledi.
