Konuya ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı, Resmi Gazete'nin mükerrer sayısında yayımlandı.
Hazine ve Maliye Bakanlığından edinilen bilgiye göre Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Kanunu uyarınca, akaryakıt ve akaryakıt harici petrol ürünleri ile alkollü içecekler ve tütün mamullerinin ÖTV tutarları, 6 ayda bir ocak ve temmuz aylarında TÜİK tarafından ilan edilen yurt içi üretici fiyat endeksine (Yİ-ÜFE) göre güncelleniyor.
Söz konusu malların ÖTV oranlarında ve tutarlarında kanunun verdiği yetkiler çerçevesinde günün sosyal, ekonomik ve mali ihtiyaçlarına göre Cumhurbaşkanınca belirlemeler yapılabiliyor.
Yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı'na göre eşel mobil sisteminin kapsamı değiştirildi. Kararla sistemin kademeli olarak üç ay içinde sonlandırılması hedefleniyor.
Karara göre ÖTV Kanunu'na ekli (I) sayılı listede yer alan benzin, motorin, LPG otogaz ve LPG tüpgaz ile benzeri malların ÖTV tutarlarının, kamuoyunda bilinen adıyla eşel mobil sistemi kapsamında tespit edilmesine yönelik yurt içi rafineri fiyatlarındaki artış ve azalışların ÖTV ve piyasa fiyatına yansımasını belirleyen yüzde 75-yüzde 25'lik mevcut oranlar yeniden düzenlendi.
Yurt içi rafineri fiyatlarında artış olması halinde, bu artışın 31 Temmuz'a kadar yüzde 50'si, 1 Ağustos'tan 30 Eylül'e kadar da yüzde 25'i kadar ÖTV tutarlarında indirim yapılacak.
Yurt içi rafineri fiyatlarında indirim olması halinde ise bu indirimin tamamı kadar ÖTV tutarlarında artış olacak şekilde yeniden belirlenecek. Ayrıca bu sistem diğer koşullara bakılmadan 1 Ekim itibarıyla yürürlükten kaldırılacak.
Bunun yanı sıra ÖTV Kanunu uyarınca yapılması gereken Yİ-ÜFE güncellemesinin, ÖTV Kanunu'na ekli (I) sayılı listede yer alan tüm mallar için bu yıl temmuz-aralık dönemi için uygulanmaması sağlanacak.
Böylece, 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile uygulamaya başlanan eşel mobil sisteminin, 4 aylık sürecin sonunda dezenflasyonla mücadeleye önemli katkı sağladığı değerlendirildi.
ABD/İsrail-İran savaşının etkilerinin dengelenmeye başladığı, uluslararası petrol fiyatlarının da bu etkiyle düşme eğiliminde olduğu dikkate alınarak, eşel mobil sisteminin en geç üç ay içinde kademeli sonlandırılmasının enflasyona olumsuz etkisinin olmayacağı öngörüldü. Bu suretle sistemin bütçeye olumsuz etkilerinin de sonlandırılması sağlanacak.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR?
Akaryakıtta eşel mobil sistemi, döviz kuru ve petrol fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle oluşan fiyat artışlarının, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarından karşılanarak pompa fiyatına yansıtılmamasını veya sınırlı yansıtılmasını sağlayan bir vergi dengeleme mekanizmasıdır. Türkçe kelime anlamı "hareketli ölçek" olan bu sistem, küresel enerji şoklarının iç piyasadaki enflasyonist etkisini azaltmayı ve tüketiciyi ani zamlardan korumayı amaçlar.
Sistem Nasıl Çalışır?
Maliyet Artışı Olduğunda: Brent petrol ya da döviz yükseldiğinde akaryakıta normalde zam gelmesi gerekir. Eşel mobil devredeyken devlet ÖTV oranını zam miktarı kadar (veya belirlenen oranda) düşürür. Böylece artış pompaya yansımaz veya daha az yansır.
Maliyet Düşüşü Olduğunda: Küresel petrol fiyatları veya döviz kuru gerilediğinde, pompa fiyatlarında indirim yapmak yerine devlet ÖTV oranını eski seviyesine gelene kadar kademeli olarak artırır. Böylece feragat edilen vergi gelirleri yeniden toplanır.
Sistemindeki Güncel Değişiklikler
Yüzde 75 Desteği: Ekonomi yönetiminin Mart 2026'da aldığı kararla, jeopolitik risklerin etkisini azaltmak amacıyla akaryakıt fiyat artışlarının yüzde 75'e kadar olan kısmı vergilerden (ÖTV indirilerek) karşılanmaya başlanmıştır. [
Kademeli Sonlandırma: Yeni Şafak ve NTV kaynaklarına göre, Temmuz 2026'da yayımlanan yeni Cumhurbaşkanı Kararı ile bu sistemin kademeli olarak kaldırılmasına karar verilmiştir. [
Geçiş Takvimi: Rafineri fiyat artışlarının ÖTV'den karşılanma oranı 31 Temmuz'a kadar %50'ye, 1 Ağustos - 30 Eylül arasında %25'e düşürülecektir. Sistem 1 Ekim 2026 itibarıyla tamamen yürürlükten kalkacaktır.
EŞEL MOBİL KALKINCA AKARYAKIT FİYATLARI NE KADAR ARTAR?
Eşel mobil sisteminin kaldırılması durumunda akaryakıt fiyatlarının doğrudan ne kadar artacağı, tamamen küresel petrol fiyatları ve döviz kurunun (dolar/TL) göstereceği performansa bağlı olacaktır. Sistem tek başına etiketleri yukarı çekmez; ancak sistem kalktığında gelebilecek yeni zamlar devlet tarafından absorbe edilmeyeceği için zammın tamamı doğrudan pompa fiyatına yansır.
Fiyatların nasıl etkileneceğine dair öne çıkan senaryolar ve resmi düzenlemeler şu şekildedir:
1. Sistem Kalktığında Zamların Yansıma Oranı Ne Olacak?
Sistem normal şartlarda gelen zamların %75'ini devletin üstlenmesini sağlıyordu. Resmi Gazete'de yayımlanan kademeli takvime göre:
31 Temmuz'a kadar: Gelecek zamların %50'si ÖTV'den karşılanacak, kalan %50'si pompaya yansıyacak.
1 Ağustos - 30 Eylül arası: Zamların sadece %25'i ÖTV'den karşılanacak, %75'i doğrudan pompaya yansıyacak.
1 Ekim itibarıyla: Sistem tamamen kalkacağı için, örneğin uluslararası piyasalar kaynaklı 10 TL'lik bir maliyet artışı yaşanırsa, bu 10 TL'nin tamamı pompa fiyatına eklenecek.
2. Olası Bir İndirim Durumunda Ne Olacak?
Petrol fiyatları veya döviz düşerse fiyatlar hemen ucuzlamayacak. Yeni karara göre, iç piyasada rafineri çıkış fiyatlarında bir düşüş (indirim) yaşanırsa, bu indirimin tamamı kadar ÖTV oranı artırılacak. Yani devlet, sistem yürürlükteyken feragat ettiği vergileri geri toplayana kadar indirimler pompaya yansıtılmayacak, fiyat sabit kalacaktır.
3. Fiyatların Aşırı Fırlamasını Engelleyen Olumlu Gelişme
Hükümet, eşel mobil sistemini kaldırırken tüketicileri büyük bir ani yükten korumak için kritik bir adım atmıştır. Normal şartlarda Temmuz ayında akaryakıta gelmesi beklenen Yİ-ÜFE (enflasyon) kaynaklı otomatik ÖTV zammı, bu yılın Temmuz-Aralık dönemi için iptal edilmiştir. Bu sayede, sistemin kalkış döneminde vergisel kaynaklı otomatik ve toplu bir fiyat patlamasının önüne geçilmiştir.
Sigarada da ÖTV düzenlemesi yapıldı
Resmi Gazete'de yayımlanan bir diğer Cumhurbaşkanı Kararı ile sigaradaki maktu ve asgari maktu vergi tutarları da yeniden belirlendi.
Sigaranın vergilendirilmesi, her yıl ocak ve temmuz aylarında asgari maktu ve maktu ÖTV tutarları 6 aylık açıklanan Yİ-ÜFE oranında güncelleniyor ancak oransal ÖTV değişmiyor.
Bu kapsamda, 6 aylık Yİ-ÜFE oranında maktu vergilerde artış için üreticilerin bu vergi artışını telafi edebilecekleri bir fiyat belirlemesi gerekiyor.
Kararla sigaralara uygulanan vergi oranı yüzde 42, asgari maktu vergi tutarı 2,2953 lira, maktu vergi tutarı 23,7404 lira olarak belirlendi.
Ayrıca, bu mallar bakımından bu yıl temmuz-aralık dönemi için Yİ-ÜFE güncellenmesinin uygulanmaması kararlaştırıldı.
Sigarada fiyat değişiminin dengeli olması öngörülüyor
Düzenlemeyle sigaraya uygulanan ÖTV oranı yüzde 45'ten yüzde 42'ye düşürülerek, üreticilerin 1 lira fiyat artışına gidebilmesi için nihai ürün fiyatındaki minimum zorunlu artış 3,19 liradan 2,91 liraya indirilmiş oldu. Nispi vergi oranının düşürülmesi nedeniyle oluşması muhtemel vergi kaybı ise paket başına alınan maktu vergi tutarındaki artışla karşılanmış olacak.
Böylece hem sigaradaki fiyat değişimlerinin daha dengeli olması hem de vergide gelir kaybının önlenmesi amaçlanıyor.
Sigara dışında kalan tütün mamullerinde ise bu yılın temmuz-aralık dönemi için Yİ-ÜFE oranında güncelleme yapılacak.
Öte yandan, alkollü içecekler bakımından da yine temmuz-aralık dönemi için Yİ-ÜFE oranında güncellemeye gidilecek.
