NASA’dan yeni görev: Güneş’in “gizli kalbi” incelenecek

NASA, Güneş patlamalarının nasıl başladığını anlamak için Chromospheric Magnetism Explorer (CMEx) adlı yeni uzay görevini onayladı. Görev, Güneş’in kromosfer tabakasındaki manyetik alanları ilk kez kesintisiz ölçerek uzay hava tahminlerinde erken uyarı sağlamayı hedefliyor.

Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi (NASA), Güneş’in bugüne kadar ayrıntılı biçimde gözlemlenemeyen katmanlarını incelemek üzere yeni bir uzay görevini onayladı. Chromospheric Magnetism Explorer (CMEx) adı verilen görev, yapılan değerlendirmeler sonucunda dört rakip proje arasından seçildi.

Colorado’nun Boulder kentinde görev yapan bilim insanları tarafından geliştirilen CMEx, Güneş’in görünen yüzeyinin hemen üzerinde yer alan ve son derece hareketli olan kromosfer tabakasını sürekli olarak gözlemlemeyi amaçlıyor. Projenin bilimsel liderliğini, Ulusal Atmosferik Araştırma Merkezi’nde (NCAR) görev yapan Dr. Holly Gilbert üstleniyor.

NASA, CMEx ile birlikte kromosferdeki manyetik alanların ilk kez kesintisiz şekilde ölçülmesini hedefliyor. Bu sayede Güneş patlamaları ve fırtınalarının nasıl başladığı daha net biçimde anlaşılabilecek.

GÜNEŞ FIRTINALARININ KAYNAĞI ARAŞTIRILACAK

Bilim insanlarına göre, uzay hava olaylarının temel itici gücü olan Güneş rüzgârı, Güneş’ten sürekli yayılan yüklü parçacıklardan oluşuyor. Manyetik alanların ani şekilde yeniden şekillenmesiyle ortaya çıkan bu süreç, büyük enerji boşalımlarına yol açabiliyor.

Bu olayların en bilinen örneklerinden biri olan koronal kütle atımları, Dünya’ya doğru ilerleyerek uyduları, haberleşme sistemlerini ve elektrik şebekelerini etkileyebiliyor. Kromosfer ise bu patlamaların oluşumunda kilit bir rol oynuyor.

Ancak kromosferdeki manyetik yapıların dakikalar içinde değişebilmesi ve yer teleskoplarının hava koşullarıyla sınırlı olması, bugüne kadar uzun süreli gözlemleri zorlaştırdı. CMEx, bu eksikliği uzaydan yapılacak sürekli ölçümlerle gidermeyi hedefliyor.

MANYETİK ALANLAR IŞIĞIN KUTUPLAŞMASIYLA ÖLÇÜLECEK

CMEx, Güneş’ten gelen ışığın kutuplaşma özelliklerini ölçerek manyetik alanların gücü ve yönü hakkında bilgi toplayacak. Özellikle morötesi dalga boylarında yapılan bu ölçümler, kromosferdeki manyetik izleri daha net ortaya koyabiliyor.

NASA daha önce bu tekniği, kısa süreli bir roket görevi olan CLASP ile test etmişti. CMEx ise bu teknolojiyi aylar boyunca kesintisiz kullanarak sessiz ve fırtınalı dönemleri karşılaştırma imkânı sunacak.

GÜNEŞ FIRTINALARI İÇİN ERKEN UYARI

Toplanacak veriler, uzay hava olaylarını tahmin eden bilgisayar modellerine aktarılacak. Böylece Güneş fırtınaları Dünya’ya ulaşmadan önce daha erken uyarılar verilebilecek.

Bu erken uyarılar, uydu operatörlerinin sistemlerini güvenli moda almasına, enerji şirketlerinin ise elektrik şebekelerinde riskli akışları azaltmasına imkan tanıyacak. 1989 yılında Kanada’nın Quebec eyaletinde yaşanan büyük elektrik kesintisi, Güneş fırtınalarının etkisini gözler önüne sermişti.

UYDULAR VE ASTRONOTLAR IÇIN KRİTİK ÖNEME SAHİP

Güneş fırtınaları, Dünya’nın manyetik kalkanını bozarak alçak yörüngedeki uyduların sürtünmesini artırabiliyor, radyo sinyallerini kesintiye uğratabiliyor ve elektronik sistemlerde arızalara yol açabiliyor.

Ayrıca astronotlar, yüksek enerjili Güneş parçacıklarına maruz kaldıklarında ciddi sağlık riskleriyle karşı karşıya kalabiliyor. CMEx’ten elde edilecek veriler, bu tür tehlikeler için daha güvenilir zamanlama ve koruma planları yapılmasına katkı sağlayacak.